English

मानविय प्रेमले नयाँ दृष्टि र नयाँ ज्योति दिन्छ



मानविय स्वतन्त्र समाज मानव मर्यादाभित्र रहेको स्वतन्त्र व्यक्ति र सार्वभौम मानिस बन्नका लागि समाजको विचार, समाजको बनौट, देशको परिस्थिति, परिवेश मानिसबाट मानिसलाई अलग गर्ने मानसिक, राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक दासताको आचार, व्यवहार, रहनसहन कस्तो छ त्यसले नै दिशा निर्देश गर्दछ । मानव–अस्मिता, मानवको गरिमा स्पर्स गरेको देश, समाज भए मात्र सबै किसिमको स्वतन्त्रतासहित सार्वभौम मानिसको कल्पना गर्न सकिन्छ । मानविय प्रेमले मानवलाई नयाँ दृष्टि र नयाँ ज्योति दिन्छ ।

म हुर्केको समाज, मेरो देशका राजनीतिक अवस्था,आर्थिक असमानताले सगरमाथा छोएको बेला, संवेदनहिन परिवारवादमा हुर्केको सांस्कृतिक, सामाजिक, र राजनीतिक चरित्रका कारण लाख कोशिसका बाबजुद सार्बभौम मानिस बन्न दिएको छैन । अहंकार, इष्र्या, द्वेष, आफन्तवादको साँघुरो घेरामा मन मस्तिष्कमा जरा गाढेर दास बनाएको छ । उम्किन खोजे एक्लो त्यो पनि समाजमा अटाउन नसक्ने हुँदो रहेछ । एक्लो प्रयासलाई संघवादी, समूहबादी, दुनिया जिर्ण जिर्ण बनाउने सामाजिक व्यवस्था कायम छ । लड्नु त कसैले छ नै जसले स्वतन्त्र समाज, स्वतन्त्र व्यक्ति, सार्वभौम मानिसको अवधारणा लिएर ।

मार्क्सले स्वतन्त्रता खोजे मजदुरको अधिनायकत्वको सामाजिक राजनीतिक व्यवस्था बुद्धले तृष्णा र दुःखको संंसार भनेर परिवर्तनका लागि निर्वाणको माध्यमबाट खोज्न खोजे संसार लगभग उस्तै रह्यो । माओले चिनियालाई सार्वभौम,स्वतन्त्र राष्ट्रको पहिचान दिंदै साम्राज्यरुपी राष्ट्रहरुलाई पराजय गरी पहिचान दिए । सांस्कृतिक क्रान्तिको नाममा लालमोहरले विश्व न्यायप्रेमीमा शंकाको घर बसायो र नरसंहार पनि थुप्रै भयो । नायकहरु सधै एकरुपतामा हिड्दैनन् भन्ने उनी नै काफी छ ।

सन् २०१० को नोवेल पुरस्कार विजेता लियुझियाओवो चीनका नागरिक हुन् । त्यहाँ उनले लोकतन्त्रको आवाज उठाएका थिए । तर लोकतन्त्रको आवाज उठाउँदा भनेका थिए मेरो शत्रु छैन, मसंग घृणा छैन । कडा सुरक्षाबीच अस्पतालमा उपचाररत् रहेकैबेला क्यान्सरबाट उनको मृत्यु भएको थियो । इराक, अफगानिस्तानमाथी आक्रमण गर्ने अमेरीकी लगायतको लोकतन्त्र पनि तिनै राष्ट्रको स्वार्थसँग गाँसिएको लोकतन्त्रको परिभाषा हो । चीन सहमत छ,छैन लियूसँग त्यो चीनको सरोकारको विषय हो । लियूको आफ्नै पाराको लोकतन्त्रको परिभाषा छ । लोकतन्त्र भनेको चुनाव जित्नु, सरकार बनाउने, घोषणा पत्रको घोषणा पत्र पक्कै होइन । लोकतन्त्रले स्वतन्त्र समाज छाडा भयो भन्न खोजिएको होइन ।

मानविय मर्यादाभित्र रहेको प्रकृतिप्रेमी समाज बन्न कति सहयोग गर्यो, के दिशा निर्देश गर्यो ? त्यसका नायकत्वको आचरण र व्यवहारले के देखाएको छ ? त्यो पनि खोज्नु पर्ने महत्वपूर्ण बिषय हो । त्यो स्वतन्त्र समाजमा बस्ने स्वतन्त्र व्यक्ति जिवनको बुझाई, जिवनको भोगाईमा सहयोग,सद्भाव,प्रेमभाव वातावरणमा हुर्किन कति लोकतन्त्रले सहयोग गर्यो र बाटो देखायो ? यो पनि उत्तिकै महत्वपूण सवाल हो । सार्वभौम मानिस भोट दिन मात्र,बोल्नेमात्रले सार्वभौम बन्दैन उसका निश्चित अधिकार कार्यान्वयन हुनुपर्छ । सेता कागजमा लेखेर केही हुँदैन ।

दलतन्त्र नै बहुदलीय लोकतन्त्र हो । दलतन्त्रलाई मुठ्ठीमा कसेर राख्ने दलका नेताहरु नै कागमा लेखिएको कुरा कागजमै राख्न तल्लिन छन् । नत्र उनीहरुको विरासत जोगिदैन । स्वतन्त्र समाज, स्वतन्त्र मानिस, सार्वभौम मानिस भएमा दास नहुने हुँदा राजनीति मार्फतको रोटी सेकाई नहुने हुँदा, दलतन्त्रका नायकहरु नै उक्त समाज निर्माण गर्ने मुख्य बाधक बनेका छन् । उनीहरुलाई साथ त छँदै छ, सामन्ती सोच साहु–महाजनहरुको सद्भावमा उनीहरु बाँचेका छन् । हाम्रो लोकतन्त्रको त्रासदी के पनि छ भने सही र ठिक व्यक्ति सामुन्ने आउने बित्तिकै उसका पछाडी, पार्टी, दल, सत्ता, पढेलेखेका व्यक्तिहरु हाथ धोएर पछाडी लाग्छन् । उसको पतनको खाडल खनिन्छ ।

लोकतन्त्रको बिरुद्ध होइन, बहुल समाजको बिरुद्ध होइन,पार्टी प्रणाली विरुद्ध होइन होला हर्क साम्पाङ्गहरुको जेहाद, नेतृत्व पंक्तीप्रति र दास मनोवृत्तिमाथी स्वतन्त्र अभिव्यक्ति र व्यवहार हो । तर स्वतन्त्रको नाममा भित्रि तेल ठोकेको बाँधाहरुको पनि स्वतन्त्र नाटक मञ्चन भैरहेको छ । ईश्वरीय सत्ताबाट कलियुगमा राजनीति चल्दैन, जनताको नियतिको परिवर्तन सूत्रपात राजनीतिबाटै हुन्छ । यो पनि सत्य हो, राजनीति सत्ताको माध्यमबाट चलेको हुन्छ । राजनीति मुर्दा हुदैन । मरेछ भने फेरी अर्को राजनीतिको जन्म हुन्छ । भोटको राजनीति कति महत्वपूर्ण हुन्छ भने कलकत्तामा बंगलादेशी तसलीमा नसरीनको मुस्लिम समुदायको पर्दाप्रथा र पुरातनपन्थीको विरुद्ध लेखे वापत निर्वासित भएर बसेकी थिइन । तिब्बतको धर्मगुरु भनिने दलाई लामालाई स्वागत गरी बसोबासको व्यवस्था मिलाउने भारत सरकार र पश्चिम बंगालको माक्र्सवादी सरकारले भारतबाट खेद्यो तसलिमा नसरीनलाई । विश्वको सबैभन्दा ठूलो लोकतन्त्र भनिने देशले खेद्यो–कम्युनिष्टहरुले खेदेको कारण भारत र बंगालको मुस्लिम भोटका लागि । हुन त आदर्शको कुरो हुन्छ लोकतन्त्रमा म मेरो लागि स्वतन्त्रता, समानता, सम्मानको माग गर्छु भने अर्काको लागि सोही विषयमा कति लोकतन्त्रवादी छु भन्ने कुरा पनि असली लोकतन्त्रले खोजेको हुन्छ ।

विचार र कर्मको स्वतन्त्रता, जिन्दगीको विकास र समृद्धिको एक मात्र शर्त हो । जहाँ त्यो स्वतन्त्रता हुदैन त्यहाँ मनुष्य, नश्ल र राष्ट्रको पतनको दिशा तिर जान्छ ।

लोकतन्त्रको नेतृत्व अहंकारी, दम्भी, कोटरीको, गुटको मात्र भएमा लोकतन्त्र र जीवनमा दुवैमा समस्या आउछ । अहंकार लोकतन्त्रको ठूलो समस्या हो । अहंकारले मन असुद्ध हुन्छ, बुद्धि अस्पष्ट हुन्छ, सकारात्मक पक्ष धुमिल हुन्छ भन्छन् तत्वज्ञानीहरु । अहंकार शक्तिशाली हुन्छ, यसले वदला मात्र लिन खोज्छ, प्रतिशोधमा आनन्दीत हुन्छ । अहंकारको कुशल व्यवस्थापन भएन भने जिन्दगी र लोकमा जटिलता आउछ । त्यही जटिलतामाथी अहंकार मुस्कुराउछ र आफुलाई महान भन्छ । विश्वको राजनीति परिदृश्यमा अहंकारी राजनेताहरुको कोलाहल रुपमा भरिएको भिड छ ।

लोकतन्त्रको बाटो गलत भए गर्भमै मर्छ, जन्मिए पनि लुलो, लंङ्गडो, पक्षघाती हुन्छ । असली लोकतन्त्र मानविय जिवनका लागि एक तिर्थ यात्रा हो । लोकतन्त्रको नकाब पहिरिएर राजनीतिले जब सपना देखाउँछ प्रेमको, करुणाको, समरसताको, सुन्दर सार्थक जिवनको । तर जब विपनामा राजनीति हिँड्छ क्रुर यमराजझै बनेको जीवन्त इतिहास भोगेका थियौ, भोगेका छौ र भोगिरहेका छौ । चाहिएको सार्थक जीवन्त स्वतन्त्र समाज, स्वतन्त्र व्यक्ति, सत्यरुपी सार्वभौम मानिस र समरसतामाको बाँचेको राष्ट्र तर वर्तमान हेर्दा म पनि मौन साक्षी भएकोले उत्तिकै दोषी छु, जति नेतृत्व दोषी छन् । प्रायश्चित गर्ने क्रममा छौ कि छैनौ ? छु, छुइन मभित्र त्यसको ज्वालामुखी फुटीरहेका छन् ? फुट्नु पनि सायद परिवर्तनको दिशा होला ।

भारतका प्रख्यात हिन्दु सन्त विवेकानन्दको भनाइ राख्दै बिट मार्न चाहन्छु । उनले भनेका छन्, ‘विचार र कर्मको स्वतन्त्रता, जिन्दगीको विकास र समृद्धिको एक मात्र शर्त हो । जहाँ त्यो स्वतन्त्रता हुदैन त्यहाँ मनुष्य, नश्ल र राष्ट्रको पतनको दिशा तिर जान्छ ।’

पार्टीको दास, नेताको दास, विचारको दासताले पार्टिको क्याडर धेरै होलान्, नेताको दासले नेता देवताभै पूजिएलान,विचारको दासले जिवनको इन्द्रेणीलाई खण्डहर बनाउछ । विचारको बहुलताभित्र डुबुल्की लगाउदै सकारात्मक कर्मको व्यवहारले मर्यादित स्वतन्त्र मानिसभै जिन्दगीको विकास र समृद्धिको मानविय स्वतन्त्रताको शर्तलाई पूरा गर्छ ।

यो पनि…
मान्छेले बाँचेको आजको परिवेश
म र मेरो मध्यमवर्गीय भ्रमको आलाप



Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित खबरहरु

हालसालै सम्पन्न विश्व प्रसिद्द कान्स फिल्म फेस्टिभलको ७७ औँ श्रृङ्खलामा काठमाडौँ महानगरपालिकाका मेयर बालेन्द्र शाह (बालेन) ले सहभागी जनाएको कुराले

गायक सुरेश लामाको सुमधुर स्वरमा सजिएको ‘माया बस्यो’ बोलको म्युजिक भिडियो सार्वजनिक भएको छ।  युवा प्रेम र आकर्षणको भावानालाई व्यक्त

नोबेल पुरस्कार विजेता यासुनारी कावावाताले उपन्यास ‘स्नो कन्ट्री’ मा देश सुन्दर हुने तीनवटा तत्व उल्लेख गरे–प्रकृति,संस्कृति र परिवेश । लाग्छ–साहित्यकार

तमु समुदायको ऐतिहासिक चाड बैशाख पूर्णिमाका अवसर पारेर तमु ट्हो ह्युल हङकङले आफ्नो २६ औं वार्षिकोत्सव मनाएको छ । उक्त