कुन च्याउ खाने, कुन नखाने ?
नेपालमा खान हुने च्याउ १ सय ४७ किसिमका रहेका छन् भने सय किसिमका विषालु र ७५ किसिमका च्याउ औषधिका लागि उपयोगी छन् । वर्षेनी बिषालु च्याउ खाएर ज्यान गुमाएको घटना बाहिरिने गरेको छ । गाउँघरमा बर्खाको सिजनमा पाइने च्याउबारे यथार्थ थाहा नभएर अकालमै ज्यान गुमाएका छन् । च्याउको बारेमा प्रचलित भ्रम र यथार्थबारे वरिष्ठ च्याउ विज्ञ डा.महेशकुमार अधिकारी यसो भन्छन् ।
भ्रम
–कुनै पनि च्याउ चाँदीको चम्चाले चलाउँदैमा कालो हुँदैन । तर कुनै पनि च्याउ पकाउँदा चम्चा र प्याज, लसुनलाई कालो बनाउँदैन ।
– टिमुरले बिषालु च्याउको विष मार्दैन । च्याउमा टिमुर राखेर पकाउँदा च्याउको विषालुपन मर्छ भनिन्छ, तर त्यो सत्य होइन यसले टर्रो मात्र बनाउँछ ।
– दूध आउने च्याउ कुनै खान मिल्ने हुन्छ भने कुनै नमिल्ने हुन्छ । दूध आउने च्याउ नचिनि खानु हुँदैन । यस्तोे च्याउ खाएमा खुर्सानीको पीरो जस्तै पर्पराउँछ ।
– गोबर र रुखमा उम्रिएको च्याउहरु कतिपय मीठो हुन्छ र कतिपय बिषालु, त्यसैले यस्ता च्याउ नचिनि खानु हुँदैन ।
–किरा फट्याङ्राले खाएको च्याउ बिषालु हुँदैन भनिन्छ । तर यो सत्य होइन, च्याउ नचिनेर खाँदा मान्छेको ज्यान पनि जान सक्छ ।
–चिप्ले किराले खाएको च्याउ खानै हुँदैन भन्ने होइन ।
–चम्किलो रङ भएका च्याउ खान हुने र नहुने दुुवै छन् ।
–कत्ला भएको च्याउ खान हुन्छ भन्ने मान्यता भएपनि खान नहुने च्याउ पनि थुप्रै छन् ।
यथार्थ
–यार्सागुम्बा जातको च्याउ खाँदा शरीरलाई कुनै असर गर्दैन ।
–नेपालमा खेती गरिएका १० प्रजातिका च्याउले कुनै क्षति नगर्ने भएकाले यस्ता च्याउ खान मिल्छ ।
–विषालु च्याउ छुट्याएर धेरै आधार नभएका कारणले आफूलाई जानकारी नभएको च्याउ खानुहुँदैन ।
–जंगली च्याउ नबुझिकन, नसोधिकन, नजानिकन, नचिनिकन नखाने ।
–जंगली च्याउ विज्ञलाई देखाएर मात्र खानुपर्छ ।
