English

यसैले सत्यम् शिवम् सुन्दरम्



भगवान् शिव नै श्री पशुपतिनाथ हुन् । भगवान् पशुपतिनाथ योगीहरूको इष्टदेव र गृहस्थको आराध्यदेव हुन् । पशुपतिनाथ र महाशिवरात्रि अनन्य सम्बन्ध छ । नेपालमा सवै शिवालयहरूमा महाशिवरात्रि मनाइन्छ ।

महाशिवरात्रिलाई व्रतराज भनिन्छ । भगवान् शिवले नै शिवरात्रिको महिमाबारे ब्रह्मा, विष्णु तथा पार्वतीले सोधेपछि भगवानले भन्नुभएको छ । मेरो धरै व्रतहरू छन् जसले भोग र मोक्ष प्रदान गर्छ । तीमध्ये सबैभन्दा महत्वपूर्ण शिवरात्रि हो ।

प्रत्येक चन्द्रमास अनुसारको प्रत्येक मासको कृष्णपक्षको चतुर्दशीलाई शिवरात्रि भनिन्छ । तर, फागुन महिनाको शिवरात्रिलाई महाशिवरात्रि भनिन्छ । शिवको कोही उत्पादक छैन । उनका कोही पनि पालन र संहारक पनि छैन । संसारको दुःख नष्ट गर्ने एवं परम आनन्द दिने शिव हुन् । मूक्ति चार प्रकारको मानिन्छ । सारूप्य, सोलोक्य, सानिध्य एवं चौथो सायूज्य हो । शिवरात्रिको व्रतबाट ती सबै प्रकारका मुक्ति सहजै पाइन्छ भन्ने शैव दर्शनका अनुयायीहरूको मान्यता छ ।

शिव याने कि, पशुपतिनाथ निर्गुण परमात्माबाट जो सगुणरूप प्रकट भयो उसको नाम नै शिव हो । शिवबाट पुरूष सहित प्रकृति उत्पन्न भयो । पुरूष र प्रकृतिले मूल स्थान भित्रको जलमा तपस्या गरे ।

त्यही जलमा योगमायासहित श्री हरिले शयन गरेका छन् । श्रीहरीको नाभी कमलबाट ब्रह्माको उत्पत्ति भयो । ब्रह्मा तपस्या गरेर जसको साक्षात्कार गरे उनलाई विष्णु भनियो । ब्रह्मा र विष्णुमध्ये को ठूलो ? भन्ने विवादलाई शान्त गर्नका लागि निर्गुण शिवले जो रूप लिए त्यो प्राकट्य दिनलाई महाशिवरात्रिको रूपमा लिने गरेको कतिपय धार्मिक जनको मत छ । त्यो दिन महाज्योर्तिलिङ्गको रूपमा प्रकट भई महादेवको रूप धारण गरेको दिन हो ।

देवाधिदेव भगवान् श्री पशुपतिनाथको महाशिवरात्रिमा व्रत बस्ने सबैभन्दा उत्तम दिन हो । शिवरात्रिको महिमा र शिवको अञ्जानमा आराधना गर्दा पनि ‘गुरुदु्रह’ नामक व्याधाले पुण्य पायो । सांसारिक दुःखको नास गर्ने एवं परम आनन्द दिने चार मुक्तिमध्ये सायुज्य मुक्ति शिवरात्रिको व्रतबाट हुन्छ । ब्रह्माादि त्रिगुण अधिश्वर हुन् भने शिव त्रिगुणबाट माथि छन् । उनी निर्विकार परमब्रह्मा, प्रकृतिबाट पर छन् ।

शिवको महारात्रिको पर्व आध्यात्मिक उत्सवको रूपमा वैदिक सनातनीहरू मनाउँछन् । महाशिवरात्रिको रात्रि समयमा ग्रहको उत्तरी गोलार्ध यस प्रकारले बस्छ कि मानिसको भित्री तहमा नै प्राकृतिक रूपमा नै ऊर्जालाई माथि लैजान सकिन्छ । सांसारिक मायामोहमा रमेका मानिसहरू शिवरात्रिलाई शत्रुलाई पराजित गर्ने दिनको रूपमा पनि लिने गर्छन् भने साधकहरूको लागि कैलाश पर्वतको साथ एकात्मक हुन्छन् । भगवान् श्री पशुपतिनाथ आदि गुरु हुन् । साधकहरूको लागि महाशिवरात्रि स्थिरताको रात्रिको रूपमा लिने गर्छन् ।

महाशिवरात्रिको समय रात्रिकालीन सबैभन्दा अन्धकार हुन्छ । त्यो अन्धकारबाट मुक्तिको लागि या जीवन र जगतको अन्धकारबाट मुक्तिका लागि शिवरात्रि ऊर्जाले भरिएको प्रकाशतर्फ लैजाने रात्रि हो । शिव स्वयं नै प्रकाश हुन् । विशाल रिक्तता र शून्य नै शिव याने भगवान् पशुपतिनाथ हुन् । व्यक्तिले त्यो शिवरात्रिको अन्धकारमा आफ्नो सीमिततालाई विसर्जन गरी सकारात्मक सिर्जनाको असिम श्रोतलाई अनुभव गर्ने दिने हो । महाशिवरात्रि देवाधिदेव भगवान् पशुपतिनाथ विराजित पाशुपत क्षेत्रमा शिवरात्रि महान् उत्सवको रूपमा मनाइन्छ ।

रात्रि प्रधान पर्वहरूमा कालरात्रि मोहरात्रि सुख रात्रि र शिवरात्रि हो । साज सज्जा र भौतिक सुविधा मानवीय सिर्जनाबाट हुने गरेता पनि महाशिवरात्रिमा पशुपतिनाथ दर्शनको लागि लाखौँ भक्तहरू आ–आफ्ना कामना पूर्तिका लागि आउँछन् । हरेक शिवलिङ्गमा महाशिवरात्रिमा पूजन गरिन्छ । सूर्यास्तपछिको चर्तुदशी र भोलिपल्ट सूर्योदयसम्म चार प्रहरमा भगवान् श्री पशुपतिनाथको पूजा आराधना गरिन्छ ।

भगवान् पशुपतिनाथको मूर्तिलाई पशुपतिका पूजारी त्रिलिङ्गी द्रविड ब्राह्मणहरू (भट्ट) बाट पूजा आराधना हुन्छ । लगभग १२ घण्टा भगवान् पशुपतिनाथको लगातार पूजा हुन्छ । साँझको ६ बजे शुरू भई रात्रि ९ बजेसम्म प्रथम प्रहर, ९ बजेदेखि १२ बजेसम्म द्वितीय प्रहर, १२ बजेदेखि ३ बजेसम्म तृतीय प्रहर, बिहान ३ बजेदेखि ६ बजेसम्म चर्तुथ प्रहरको दूध, दही, मह, घ्यू र चिनी (सक्खर) ले अभिषेक गरी विधि विधानपूर्वक पूजा हुन्छ । भगवान्लाई बालभोगदेखि सबै भोजन प्रत्येक प्रहरमा गराइन्छ ।

प्रथम प्रहरको पूजा नेपाल राष्ट्र र विश्व कल्याणको लागि राजतन्त्र हुँदा राजाबाट र अहिले गणतन्त्रकालमा राष्ट्राध्यक्षबाट संकल्प गराएर पूजा शुरू गरिन्छ । भनाइ छ, महाशिवरात्रिमा चम्पाको फूल चढाउनु हुँदैन । भारतका महाकुम्भमा जूना अखडा, निरञ्जनी अखडालगायत नांगा साधुहरू नाङ्गै भई लाखौँको संख्यामा स्नान गर्छन् । विश्वमै अनौठो प्रचलन नेपालमा छ । भगवान् पशुपतिनाथको प्राङ्गणमै नांगाबाबाहरू फागुनमासको कृष्ण एकादशीका दिन नाङ्गै भएर पस्छन् । सरकारी तवरबाटै गुठी संस्थामार्फत् धुनी र खानाको व्यवस्था हुन् परम्परा छ । औँशीको दिन बिदाइ गरिन्छ ।

नांगा बाबाहरूसहित अन्य जोगी संन्यासीहरूलाई । तपस्यामा तल्लीन भगवान्को आराधनामा मा दिगम्बर भई गर्नुपर्नेमा सो गरे गरेन त्यो नागाबाबाहरू जान्ने कुरा हो । तर, यो परम्परा धेरै अघिदेखि हो । जन्मिँदा नाङ्गो, मर्दा नाङ्गो बनाई जलाउने, केही छैन संसारमा लिएर आएको नाङ्गै आएको हो भन्ने धार्मिक मान्यतालाई नागाहरूले जोगाएका छन् । पहिले–पहिले पुरुष नागाबाबाहरू मात्र होइन महिला नागिनीहरू पनि आउँथे भनेर त्यहाँका बुढाखाडा अझै पनि भन्छन् ।

राणाकालीन अवस्थामा पशुपतिनाथको दर्शनका लागि आउनु पर्दा भारतीय साधुसन्त र तीर्थयात्रीले राहदानी लिएर मात्र आउन पाउँथे । वि.संं २००७ को परिवर्तनपछि सो राहदानी व्यवस्था हराउँदै गयो । पाशुपत क्षेत्रका सबै शिवमन्दिरहरूमा दैनिक पूजा भएता पनि शिवरात्रिका दिन विशेष पूजा हुन्छ । दानवीरहरू मन वचन कर्मले कुनै फलको आस नगरी निःशुल्क भोजन लगायतको व्यवस्था गर्छन् । पशुपतिनाथको महाशिवरात्रिको चारै प्रहरको पूजा र सधैँ हुने नित्य पूजाको व्यवस्था राज्यबाट नै हुन्छ । भगवान् श्री पशुपतिनाथ आकाशमै सर्वत्र व्यापक छन् । त्यसैले त उनी हुन् सत्यम् शिवम् सुन्दरम् ।

यसरी मनाऔँ शिवलाई  (भिडियो)

यो पनि…
पशुपतिनाथ योगिका योगी महायोगी
महाशिवरात्रिको आध्यात्मिक महत्त्व



Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित खबरहरु

हालसालै सम्पन्न विश्व प्रसिद्द कान्स फिल्म फेस्टिभलको ७७ औँ श्रृङ्खलामा काठमाडौँ महानगरपालिकाका मेयर बालेन्द्र शाह (बालेन) ले सहभागी जनाएको कुराले

गायक सुरेश लामाको सुमधुर स्वरमा सजिएको ‘माया बस्यो’ बोलको म्युजिक भिडियो सार्वजनिक भएको छ।  युवा प्रेम र आकर्षणको भावानालाई व्यक्त

नोबेल पुरस्कार विजेता यासुनारी कावावाताले उपन्यास ‘स्नो कन्ट्री’ मा देश सुन्दर हुने तीनवटा तत्व उल्लेख गरे–प्रकृति,संस्कृति र परिवेश । लाग्छ–साहित्यकार

तमु समुदायको ऐतिहासिक चाड बैशाख पूर्णिमाका अवसर पारेर तमु ट्हो ह्युल हङकङले आफ्नो २६ औं वार्षिकोत्सव मनाएको छ । उक्त