गर्भवतीलाई संगीत कति आवश्यक छ ?



डा.बालकृष्ण साह

संगीता २३ वर्षीया नवविवाहित जागिरे हुन् । उनी अहिले गर्भवती भएकी छिन् । पहिलो पटक गर्भवती भएकामा उनी हर्षित मात्र नभै के गर्दा गर्भको शिशुलाई राम्रो हुन्छ अनि ऊ प्रतिभाशाली हुन्छ भन्ने कुरामा संवेदनशील पनि छिन् । शिक्षित महिलाहरू आफ्नो गर्भका बारेमा बढी संवेदेनशील हुनु पनि स्वाभाविकै हो ।

संगीतले आमा र गर्भको शिशु दुवैमा ऊर्जा पैदा गर्छ, तर अत्यधिक ठूलो आवाजमा संगीत सुन्दा नकारात्मक असर पनि पर्न सक्छ । त्यसैले सानो वा ठिक्क आवाजमा हल्का, क्लासिकल वा मेलोडी तथा प्रकृतिका ध्वनिहरू निश्चित समयका लागि एकाग्र भएर सुन्नु उपयोगी सावित हुनसक्छ ।

गर्भवती भएका बेला लामो यात्रा गर्नु हुँदैन । गाह्रो काम गर्नु हुँदैन तथा भारी बोक्नु हुँदैन । यस्ता कुरामा सजग छिन् संगीता । चिकित्सकको सल्लाहबमोजिम औषधीहरू लिन, व्रत नबस्न, थोरै–थोरै गरेर धेरै पटक खान, पानी, सागपात, गेडागुुडी प्रशस्त मात्रामा खान पनि उनी पछि परेकी छैनन् । आफ्ना साना कुरालाई पनि महत्व दिने र अति जिम्मेवारीका साथ पूरा गर्न खोजेकी छिन संगिताले । गीत संगीतमा रुचि राख्ने संगीतालाई गर्भवती भएको बेला संगीत सुन्न हुन्छ ? अनि कस्तो संगीत सुन्ने भन्ने कुराको हेक्का थियो ।


सैद्धान्तिक रूपमा ध्वनीको प्रभाव एकाग्रता, निन्द्रा, मानसिक विकास तथा भाषिक क्षमताको विकास गराउनेमा हुन्छ । ताइवानको कलेज अफ नर्सिङ, कौसियुङ चिकित्सक विश्वविद्यालयले २ सय ३६ गर्भस्थ महिलामा गरेको अध्ययनअनुसार गर्भावस्थामा दुई साता संगीत सुन्नाले गर्भवती महिलाहरूलाई तनावबाट मुक्ति मिल्छ । ती महिलाहरूले क्लासिकल संगीत तथा प्रकृतिका ध्वनिहरू सुन्ने गरेका थिए । उक्त अध्ययनअनुसार मानसिक रूपमा तनाव महसुस गरिरहेका गर्भस्थ महिलाहरूलाई अनिवार्य रूपमा दुई साता मधुर संगीत सुन्न सल्लाह दिइएको छ, तर कति घन्टा सुन्ने भनिएको छैन ।
प्रसिद्ध मनोवैज्ञानिक डा.एलान डी. रेटमेनका अनुसार संगीतलाई गर्भका विभिन्न अवस्थाहरूसँगै प्रसवको अवस्थामा पनि सुन्नु प्रभावकारी हुन सक्छ । संगीतले गर्भस्थ महिलाहरूलाई तनावबाट मुक्त गर्नुको साथै उनीहरूमा रिस, राग, द्वेश हटाउन मद्दत गर्छ । यसले प्रसवको पीडा पनि घटाउँछ । डा. रेटमेनका अनुसार न्यून ध्वनीमा क्लासिकल तथा प्रकृतिका ध्वनीहरू वा मनपर्ने संगीत शान्त भएर एकाग्रताका साथ करिब आधा घण्टा सुन्नु उपयुक्त हुन्छ ।
गर्भावस्थामा संगित सुन्ने प्रयोग नयाँ होइन । थाहा भएर वा नभएर पनि गर्भावस्थामा भजन तथा विभिन्न किसिमका मेलोडीहरू सुन्ने चलन हाम्रो समाजमा छँदैछ । विकसित मुलुकहरूमा सन १९९० तिर देखि नै गर्भको शिशुका लागि गर्भवतीहरूले ‘ओम्व म्युजिक’ अर्थात् गर्भ संगीत सुन्ने गरेका हुन् गर्भको शिशु पाँच महिना भैसकेपछि, उसमा सुन्ने शक्तिको विकास भैसकेको हुन्छ । त्यसैले गर्भको शिशुले पनि संगीत सुन्न सक्ने अनुमान विज्ञहरूको छ । यस्तो अवस्थामा गर्भस्थ महिलाले संगीत सुन्नाले गर्भको शिशु जन्मिसके पछि उसको आत्मबल बढ्नुका साथै मानसिक विकासमा मद्दत पुर्याउँछ । यसले आमा र शिशुबीचको सम्बन्धलाई प्रगाढ बनाउँछ । यस्ता शिशुहरू बढी संवेदनशील हुने तथा उनीहरूको स्नायु प्राणीको राम्रो विकास हुने विज्ञहरूको धारणा छ ।
संगीतले आमा र गर्भको शिशु दुवैमा ऊर्जा पैदा गर्छ, तर अत्यधिक ठूलो आवाजमा संगीत सुन्दा नकारात्मक असर पनि पर्न सक्छ । त्यसैले सानो वा ठिक्क आवाजमा हल्का, क्लासिकल वा मेलोडी तथा प्रकृतिका ध्वनिहरू निश्चित समयका लागि एकाग्र भएर सुन्नु उपयोगी सावित हुनसक्छ ।

(स्त्री तथा प्रसुती रोग बिशेषज्ञ डा. साह बिराटनगर स्थित मोरङ सहकारी अस्पतालमा कार्यरत हुनुहुन्छ ।)



Leave a Reply

Your email address will not be published.

सम्बन्धित खबरहरु

दक्ष चिकित्सक तथा अत्याधुनिक उपकरणसहित ललितपुरस्थित कुपण्डोलमा रहेको नेत्रधाम आँखा उपचार केन्द्र आँखामा देखिएका समस्या निराकरणका लागि उपचारको धाम बनेको

भारत र चीनमा कोरोनाभाइरस संक्रमण बढेपछि नेपालले संक्रमण रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी भूमिका बढाउन जनस्वास्थ्यको मापदण्डहरूको पालना गर्न गराउन

पेटको भित्री भाग सुन्निनु, ग्यास बढ्नु जस्ता ग्यास्ट्रिकको समस्या नेपालीको आमसमस्या हो । यस्तो समस्या भएमा पेट फुल्ने, हावा भरिएको

भारतमा कोरोना भाइरस सङ्क्रमण फेरि बढ्न थालेको विषयलाई नजिकबाट नियालिरहेको र नेपाललाई सम्भावित जोखिमबाट जोगाउनका लागि प्रतिकार्य योजना तयार पार्न

Suggested