English

सन्दर्भ: राजदरबार हत्याकाण्ड

‘कतैबाट गोली हान्ने हो कि भन्ने डरै-डरमा फोटो खिच्यौँ’



२०५८ साल जेठ १९ अर्थात् तत्कालीन राजा वीरेन्द्रको वंश नाश भएको दिन । उच्च सुरक्षाको घेराभित्रै भएको दरवार हत्याकाण्ड २० वर्ष पूरा हुँदा पनि रहस्यमै छ । त्यसैले यो दिनलाई नेपालीले कालो दिनको रुपम लिन्छन् । जसले नेपालीहरुलाई झस्काइरहन्छ ।

गणतन्त्र आइसक्दा समेत त्यो रात सम्झेर नेपालीहरुको गहभरी आँशु हुन्छ । जनतासामु उदार राजाको छवि बनाएका राजा वीरेन्द्रको वंश नाश हुनेगरी भएको दरवार हत्याकाण्डपछिका दृश्यलाई नजिकैबाट नियालेका र बन्दुक पड्किएको आवाज सुनेका फोटोपत्रकारहरु यसरी स्मरण गर्छन् ।

नरेन्द्र श्रेष्ठ : फोटो पत्रकार

म त्यतिबेला समाचारपत्रमा काम गर्थें । साँढे नौ कि १० बजेतिर मलाई फोन आयो । चन्द्रशेखरजीले दरवारमा केही भएजस्तो छ भनेर फोन काटिदिनु भयो । त्यसपछि बीबीसीमा नेपालमा यस्तो भयो भन्ने सुनियो ।

सबैभन्दा पहिले समाचार दिएको भनेकै बीबीसीले हो । त्यतिबेला एकदमै डरको माहोल थियो । कसले आक्रमण गरेको हो, थाहा थिएन । निकै डर लागिरहेको थियो । बाहिर निस्किँदा हामीलाई झ्याप्प समातेर गोली हानिहाल्ने हो कि जस्तो भयो । त्यसपछि तीन, चार जना फोटो पत्रकारहरुसँग हामीले कुरा गरिरह्यौँ । यो क्रम रातको १२ बजेसम्म चल्यो । त्यसपछि अहिले निस्किन ठिक छैन भोलि बिहान चाहीँ देवेन्द्र मानसिंह दाईको घरमा भेट्ने भन्ने कुरा गरेर सुत्यौँ । भोलिपल्ट ६ बजेतिर हामी त्यहाँ पुग्यौँ । त्यतिबेलासम्म दरवारमा भएको कुरा थाहा भइसकेको थियो । त्यसपछि शवहरु छाउनीमा लगेको कुरा थाहा भयो । त्यसपछि सबैजना त्यतै लाग्यौँ । छाउनीमा जाँदा त्यहाँको म्यूजियमबाट भित्र जान दिइएको थिएन । त्यहाँ गएर आर्मीले सील गरेको ठाउँ र अस्पतालको फोटो खिच्यौँ । तर, मनमा डर उस्तै थियो ।

दिउँसो त बीबीसी पनि काठमाडौं आउन थालिसकेको थियो । समग्रमा भन्नुपर्दा एउटा कन्फ्यूजनको माहोल थियो ।

व्यापारी महिलाहरु दरवार अगाडि लुँगी लगाएर भेला भएको पनि देखिएको थियो । हामी फोटो खिच्न लाग्यौँ । आर्मीले त्यतिबेला दरवार वरिपरि घेरेर राखेको थियो । धेरैजसो मानिसहरु याक एण्ड यति होटल भन्दा यता आउन पाएका थिएनन् । त्यो बेला यो कन्फरेन्सी हो, ज्ञानेन्द्रले मारेको हो, भन्ने कुराहरु भएको थियो । त्यसपछिका २, ३ दिनसम्म काठमाडौंमा जुलुसैजुलुस भयो । काठमाडौंका अधिकांश मानिसहरु कपाल मुण्डन गर्न थाले । दरवारतिर जान थाले । तर पुलिसले त्यहाँबाट लखेट्दा झडपको स्थिती भइरह्यो । त्यो बेला हामीलाई फोटो खिच्नका लागि दरवार भित्र, अस्पताल भित्र जान दिइएको थिएन । त्यो बेला प्रेस फ्रीडम अहिलेको जस्तो थिएन, गाह्रै भयो । अस्पतालको माहोल खिच्नको लागि हामी घर र गुम्बामाथि चढेर खिच्ने प्रयास गरेका थियौँ, तर रुखले छेक्यो । जनताले राजा वीरेन्द्रलाई अत्याधिक मन पराउँथे । मलाई अहिले पनि याद छ, उहाँको शवयात्रा छाउनीबाट शुरु भएर पशुपतिसम्म लग्ने बेला ठूलो भीड थियो । मानिसहरुले बाटोमा राजपरिवारको फोटो राखेर श्रद्धाञ्जली दिइरहेका थिए ।

विकास रौनियार : फोटो पत्रकार

त्यो दिन बेलुका ४ बजेतिर बालाजुमा एउटा कार्यक्रम थियो । म त्यतिबेला कान्तिपुरमा काम गर्थें, म, श्रीमती सम्झना र नायिका निरुता सिंह गएका थियौँ । त्यो कार्यक्रम करिव ५ बजेतिर सकियो । त्यसपछि हामी डिनर नखाइकिन ठमेलको पिज्जा खान भनेर आयौँ । त्यसपछि नयाँ आइसक्रिम पार्लर खुलेको छ भन्ने थाहा पाएकोले राती नौ बजेतिर दरवार मार्गमा गएका थियौँ । यो नारायणहिटी दरवारको गेट अघिरहेको ट्राफिक पुलिसको अफिस नजिकै थियो । आइसक्रिम खाँदाखाँदै ड्वाङ्ग गरेको आवाज आयो । त्यसपछि मैले कतै गाडीको टायर पन्चर भयो होला भन्ने सोचेँ । त्यसपछि निरुताजीलाई बालुवाटारको उहाँको घरमा छोडेर हामी आफ्नो घरमा आयौँ । राती १२ बजेतिर मलाई एउटा फोन आएको थियो । सायद नेपाली टाइम्सका सम्पादक कुन्दा दाईले फोन गर्नुभएको जस्तो लाग्छ । उहाँले बीबीसी हेर है मात्र भन्नुभयो । टिभी खोलेर हेरेँ । दरवारमा केही भयो भन्ने खबर थियो । त्यसपछि भूषण दाहाल जीलाई थाहा होला भनेर उहाँलाई फोन गरेँ । उहाँले ठूलै घटना भएको छ भन्नुभयो, अरु केही बोल्नुभएन ।

त्यसपछि त्यहाँ गोली चलेको छ र मान्छे मरेका छन् भन्ने थाहा भयो । मैले साथीहरुलाई फोटो खिच्न निस्कौँकी भनेर फोन गरेँ । साथीहरुले मलाई यो बेला जे पनि हुन सक्छ, एक्लै नहिँडौँ भोलि ग्रुप बनाएर हिँडौँ भने । त्यसपछि छाउनी गयौँ, त्यो बेला आर्मी अस्पतालको गेटको फोटो हामीले पहिलोपटक खिच्न पाएका थियौँ । त्यसपछि राज्यपरिषद्को बैठक बस्दैछ भन्ने जानकारी आयो र म त्यतै गएँ । त्यो बेला राज्यपरिषद्को सभापति केशर जंग रायमाझी, प्रधानमन्त्री गिरिजा प्रसाद कोइराला, लगायत मन्त्रीहरु, दरवारका सचिवहरु आदि उपस्थित थिए । त्यहाँ पहिलोपल्ट उनीहरुले राजा वीरेन्द्रसहित रानी ऐश्वर्य, युवराज निराजन, अधिराजकुमारी श्रुतीसहित राजपरिवारको मृत्यु भएको बताए र राजा दीपेन्द्रलाई बनाएको घोषणा गरे । साथै राज्य शाहको रुपम ज्ञानेन्द्रलाई बनाइएको थियो ।

त्यतिबेलासम्म काठमाडौंमा तनावको वातावरण भइसकेको थियो । मानिसहरु दरवारमा गइरहेका थिए, कतिले कपाल खौरिसकेको थिए । जनता दुखीत र आक्रोशित थिए । हामी त्यसपछि फेरि छाउनी गयौँ, त्यो बेला अस्पताल भित्रै जान दिएको थियो । त्यो बेला यति भीड थियो कि, मैले छाउनीबाट शोभाभगवतीसम्म खिच्न सकेँ, त्यसपछि ठेलाठेल भयो म दरवारअघि अर्को बाटोबाट फोटो खिच्न निस्किएँ । तर त्यो बीचमा शोभाभगवती कटेपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको गाडीमा ढुङ्गामुढा भएको खबर आएको थियो । त्यसपछि कर्फ्यू लाग्ने हल्ला भयो र म पशुपतिमा गएँ । त्यहाँ एकैपटक त्यति धेरै शवहरु जलाइएको थियो । त्यतिबेला बल्ल हामीले दीपेन्द्र कोमामा गएका छन् भन्ने खबर पायौँ । दाहसंंस्कार सकिँदा त लगभग रातीको ११ नै बजिसकेको थियो । राजदरवारीया कर्मचारीलाई हामीले सोध्दा त्यो बेला सबैभन्दा धेरै दीपेन्द्रलाई, ज्ञानेन्द्र, कतिले माओवादी पसेर गोली चलायो, कसैले दीपेन्द्रले होइन रअले मारेको हो भन्ने बताएका थिए । त्यो बेला यस्तै हल्ला व्यापक थियो ।

राजेन्द्र चित्रकार : फोटो पत्रकार

म त्यतिबेला गोरखापत्रमा थिएँ । मलाई थाहा भएपछि हामी छाउनी गयौँ । तर छाउनीमा भित्र कसैलाई पस्न दिइएन । भित्र जान नदिएपछि हामी त्यहिँबाट फर्कियौँ । त्यो बेला काठमाडौंको माहोल एकदमै डरलाग्दो थियो । मानिसहरु राजा वीरेन्द्रको परिवारकै हत्या भयो भनेपछि एकदमै आक्रोशित र भावुक देखिन्थे । हामीले दिउँसो भएका शवयात्राहरु र जलाएको बेलाका दृश्यहरु कैद गरेका थियौँ । शव यात्राको बेला बाटोभर टेक्ने ठाउँ नै थिएन । भिनाजुले बिहान साढे ५ बजेतिर फोन गरेर यो समाचार भन्दा पहिला त पत्याइन तर समाचारमै आएपछि पत्याएँ ।

त्यसपछि न्यूज कभर गर्न भनेर निस्किएको थिएँ । तर हामीलाई चोकमै रोक्यो । कसैलाई जान दिइएन । मानिसहरु सडकमा रोईरहेका थिए । राजपरिवारको कुरा गर्नुपर्दा एकदमै सहयोग गर्ने हुनुहुन्थ्यो । एकपटक वडाबाट प्रमाणपत्र वितरण गर्ने कार्यक्रम थियो । त्यहाँ दीपेन्द्र सरकार पनि आउनुभएको थियो । त्यो बेला हामी फोटोपत्रकारहरुलाई तपाईहरुलाई के छ, ठिक छ कि छैन भनेर सोध्नुभएको थियो ।

यो पनि पढ्नुहोस्
फोटोमा राजा वीरेन्द्रलाई सम्झिँदा
‘कलाकारलाई राजा वीरेन्द्रले जति माया र सम्मान कसैले गरेनन्’
दरबार हत्याकाण्डः राजा वीरेन्द्रलाई यसरी सम्झन्छन् सर्वसाधारण
यस्तो थियो राजा वीरेन्द्रको लाइफस्टाइल



Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित खबरहरु

नेपालको अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रमा नयाँ प्रजातिको चरा भेटिएको छ । नयाँ प्रजातिको चरा ‘फुस्रो सारौं’ नाममा अभिलेख गरिएको छ ।

वायु प्रदूषण रोक्न विकसित मुलुकहरूले सवारी साधन, कलकारखाना, उद्योगलगायत विभिन्न क्षेत्रमा विशेष मापदण्डहरू तोकी एक्युआई अर्थात् एयर क्वालिटी इन्डेक्समा उत्तम

‘तपाई जति प्रकृति नजिक पुग्नु हुन्छ, प्रकृति त्यति नै तपाई नजिक आइपुग्छ’, यो भनाई हङकङका नेपाली व्यवसायी राज गुरुङलाई ठ्याक्कै

एक साँझ हामी सूर्यास्त अवलोकन गर्न हेग शहरको अत्याधिक प्रसिद्ध समुन्द्रतट स्केभनिनगन गएका थियौँ । हाम्रो टोलीमा इटाली, फ्रान्स, नर्वे,