के हो होली, किन मनाइन्छ ?

चीरोत्थान, त्यसपछि होलिका दहन


वसन्त ऋतुको सुरुवात र फाल्गुण शुक्लपक्षको पूर्णिमा तिथिको अघिल्लो दिनको मध्यरात्रीमा होलिका दहन गरिन्छ । त्यसपछि भोलिपल्ट होली खेलिन्छ । नेपालका पहाडी क्षेत्रमा अघिल्लो दिन र तराईका क्षेत्रमा भोलिपल्ट होलीपर्व धुमधामसँग मनाइन्छ ।

कला र संस्कृतिले भरिपूर्ण नेपालमा मनाइने यो पर्व पनि प्रमुख पर्व मध्येको एक हो, जसले नेपाली कला र संस्कृतिलाई झल्काउँछ । यो पर्व घरपरिवार, साथीभाईहरूमा हर्षोल्लाससँग रंग दलेर मनाइने प्रचलन रहेको छ । साधारण भाषामा भन्दा साथीभाईबीच खुशी साटासाट गरेर होली मनाउने गरिन्छ ।

यसको पौराणिक आख्यान भने प्रह्लादको रक्षा सत्यनिष्ठाबाट भयो भन्ने अर्थमा प्रसिद्ध छ । होलिकाले प्रह्लादलाई आफ्नो काखमा राखेर जलाउन खोज्दै गर्दा प्रह्लाद सत्यमा रहेको हुनाले उनी जलेनन्, उल्टै होलिका आफै जलिन् ।

(प्रस्तुत छ, महेश संस्कृत गुरुकुलका प्राचार्य डा. गुरुप्रसाद सुवेदीसँग गरिएको कुराकानीमा आधारित होलीबारे जानकारीः)
के हो होली ?

सजिलो तरिकाले भन्नुपर्दा होली एकअर्कामा खुशी साटासाट गर्ने पर्व हो । होलिका राक्षस हिरण्य कश्यपकी बहिनी थिइन् । वेदमा यसको केही सूत्र होला, त्यो हामीलाई पनि थाहा छैन । यसको पौराणिक आख्यान भने प्रह्लादको रक्षा सत्यनिष्ठाबाट भयो भन्ने अर्थमा प्रसिद्ध छ । होलिकाले प्रह्लादलाई आफ्नो काखमा राखेर जलाउन खोज्दै गर्दा प्रह्लाद सत्यमा रहेको हुनाले उनी जलेनन्, उल्टै होलिका आफै जलिन् । अथवा असत्यलाई जहिले पनि सत्यले जित्छ भन्ने कुरा नै होलिका दहन हो, यसलाई वैदिक अनुष्ठान वैदिक यज्ञ, भन्नुभन्दा पनि यसका विभिन्न आयामहरूको सम्मिश्रण छ यहाँ ।

अर्को भनेको वसन्त ऋतुको आगमनको उत्सव, हामी प्रकृतिसँग सम्बन्ध राख्छौँ, त्यो पनि साथमा भएको देखिन्छ । अनि यता पुष्पोत्सवहरू, फूलहरू नयाँ फुल्ने, फक्रिने बेला भएको हुनाले प्रकृतिको पनि उत्सव हो । यो सबै भावनात्मक उत्सवहरूसँग होलिकाको पनि यो उत्सव मिसिएको हुनाले यो मिश्रित संस्कृति जस्तो देखिन्छ । र, यो पछि बिस्तारै विकसित हुँदै गएको जस्तो संस्कृति हो ।

होली भनेको सम्पूर्ण नेपालीहरूको चाड हो, वैदिक सत्य सनातन धर्मावलम्बीहरूका अनुयायीहरूको चाड हो । तर पनि यसमा विशेष कसको भन्ने अर्थमा एउटा वर्ण व्यवस्थाको कुरा छ ।

होली सम्बन्धि परम्परा

पहिला चीरोत्थान, त्यसपछि होलिका दहन र होलिका दहन सम्बन्धमा गरिने उत्सव यतिसम्म हाम्रो परम्परा हो, यो संस्कृतिसँग अनुकुल छ । तर, विशेष गरी अहिले नेपाली परम्परामा अलिकति उन्मादलाई अगाडि बढाउने गरी, जुन ढंगले अलि विकृति पनि भित्रेला भन्ने आशंका हुने गरी देखाइएको छ, यसको कुनै शास्त्रीय आधार छैन । र, हाम्रो संस्कृतिको मूल स्वरुप पनि होइन, यसलाई एउटा परिष्कृत ढंगले मनाउनुपर्ने हुन्छ ।

होली कसको चाड हो र कतिले मनाउँछन् ?

होली भनेको सम्पूर्ण नेपालीहरूको चाड हो, वैदिक सत्य सनातन धर्मावलम्बीहरूका अनुयायीहरूको चाड हो । तर पनि यसमा विशेष कसको भन्ने अर्थमा एउटा वर्ण व्यवस्थाको कुरा छ । सामान्यतया समाजका चार वर्गहरू भन्ने अर्थमा, जसले आ आफ्ना जिम्मेवारी बहन गर्दछन् । जस्तै रक्षाको जिम्मेवारी बहन गर्न रक्षा मन्त्रालयमा क्षत्रिय वर्ग भयो, अनि शिक्षा, पत्रकारिता, चेतना, चिन्तन, संस्कृति यो व्राह्मण वर्ग भयो । अर्थ, आपूर्ति जस्ता क्षेत्र वैश्य वर्ग भयो । सेवा, गृह यी सबै शुद्र वर्ग भए ।

यी चारवटा वर्गमध्ये एउटा प्रधानता हेर्दा, व्राह्मण, व्राह्मणत्व, सम्बन्धित जनै पूर्णिमा भयो, यसलाई हामीले ऋषितर्पणी भन्छौँ । किनभने ऋषि परम्पराको ज्ञानलाई आफ्नो जिम्मेवारीमा बहन गरेको हुनाले यो एउटा वौद्धिक वर्गले ऋषि तर्पणीलाई बढी मान्ने भए । जस्तै जनै यज्ञकर्मसँग सम्बन्धित छ, सबैलाई यो जनै आवश्यक पर्दैन । त्यसैले यसलाई यज्ञोपवित भनिन्छ । त्यो यज्ञोपवितसँग जोडिएको हुनाले श्रावण, महिनाको शुक्ल पक्षको पूर्णिमाको पर्व व्राह्मण चिन्तनसँग सम्बन्ध हुन्छ । त्यस्तै असत्यमाथि सत्यको जित भएको रूपमा रामले रावणलाई जितेको अवसरमा विजया दशमीलाई मानिन्छ । विजय भनेको शारीरिक बलसँग सम्बन्ध राख्ने भएकोले यो विजया दशैँवाला पर्व क्षेत्रियसँग सम्बन्धित छ ।

यो परम्परा राजपरिवारसँग जोडिएको कुरा सबैलाई थाहा नै छ । त्यतिबेला एक किसिमको होलिका त्यहाँ थियो भने अहिले नाच्ने गाउने र अलि बढी युवायुवतीहरू मातेर उच्छृंखल हुने प्रवृत्ति भने भारततिरबाट आयो ।

त्यस्तै धन कमाउने, लक्ष्मीको पूजा गर्ने भएकोले लक्ष्मी पूजा, दीपावली यिनीहरू वैश्यसँग सम्बन्ध राख्ने मानियो । त्यसपछि यो होलिका भने एक किसिमले अरु सामान सर्वसाधारणको मनोरञ्जनको साधन भएको हुनाले शुद्र वर्ग (सेवा वर्ग) का लागि भनियो । तर यसको विचित्रको रहस्य यहाँ के छ भने, हरेक व्यक्ति समय परिस्थितिअनुसार हरेक क्षणमा यो परिवर्तन पनि हुन्छ । जस्तै जन्मजातको रूपमा म व्राह्मण हूँ भन्नेले पनि जब, सेवाको काम गर्दछ, उ शुद्र हुन्छ । जब उ वौद्धिक चिन्तनमा निरन्तर लाग्छ, उ व्राह्मण जातमा हुन्छ । जब उ सुरक्षासम्बन्धि एउटा बल प्रयोग गर्नुपर्ने काममा एउटा जिम्मेवारी बहन गरेको हुन्छ, उ क्षेत्रियको धर्मलाई बहन गरिरहेको हुन्छ । जब व्राह्मण आर्थिक, कमाइको कुरो, कामहरू गर्दछ, उ वैश्य हुन्छ ।
त्यसैले वर्णव्यवस्था जो भनिएको छ, त्यसलाई उसको कर्मले र स्वभावले पनि अलग गरेको छ । जस अर्थमा विशेषता कसको वा यो कुन चिन्तनसँग सम्बन्ध छ भनेर वर्णलाई बढी उच्चारण गरेपनि हामी सबै मानिसहरू सबै समूहमा, सबै भावनामा एक हुनुपर्ने भएको हुनाले यो पर्व सबैको हो भन्न म हिच्किचाउँदिन ।

मूलतः हामी पौराणिक संस्कृति वेदसँग जोडिएका छौँ भने त्यो संस्कृति मूल पक्षमा जाँदा हामी अर्काबाट आएको हो भन्ने पक्षमा छैनौँ । त्यसैले यो हामी सबैको साझा पर्व हो ।

होली मौलिक वा आगन्तुक ?

नेपालमा पनि होलिका दहन धेरै पहिलादेखि नै हुन्थ्यो । यो परम्परा राजपरिवारसँग जोडिएको कुरा सबैलाई थाहा नै छ । त्यतिबेला एक किसिमको होलिका त्यहाँ थियो भने अहिले नाच्ने गाउने र अलि बढी युवायुवतीहरू मातेर उच्छृंखल हुने प्रवृत्ति भने भारततिरबाट आयो । त्यो संस्कृतिका विभिन्न स्वरुप, ठाउँ, परिवेश र स्वभावअनुसार चल्दै आए ।

संस्कृतिको कुन भागबाट आयो भनेर अध्ययन गर्दा यसका विभिन्न पाटा भेटिन्छन् । तर मूलतः हामी पौराणिक संस्कृति वेदसँग जोडिएका छौँ भने त्यो संस्कृति मूल पक्षमा जाँदा हामी अर्काबाट आएको हो भन्ने पक्षमा छैनौँ । त्यसैले यो हामी सबैको साझा पर्व हो ।



...
Drermajam

zithromax iv 2010 Apr; 6 4 563 85

...
cesurdy

can you buy cialis online Hormone replacement therapy and cardiovascular health in the United States

...
Keshoca

can you buy zithromax online But the magnitude of the difference varies

...
shoumoumb

Our data establishes a relationship between ОІarr2 and PMF, indicates that ОІarr2 alters progression of disease, and demonstrates that antiapoptotic ОІarr2 mediates bone marrow failure of murine HSCs overexpressing MPLW515L cialis for daily use

...
patsdiodo

A, E2 levels were significantly lower in the letrozole treated than the control group zithromax without prescription price There is also a tendency to take undue risks

...
JacintoIntep

Hello bro!Click here>>> http://xn---24-5cdbjjnac8ab8bpa7bhdsu0grjla.xn--p1ai/ https://xn-----6kcbhilac5abzqjga0chdtfq8g0jla.xn--p1ai/ https://xn----7sbflalxcrpsdt4a.xn--p1ai/ https://xn--24-6kcmeed6cjibdagww6c8dvc.xn--p1ai/ https://seo-audit-sait.ru/ https://seo-head.ru/ https://seo-dreams.ru/ http://xn---24-5cdbjjnac8ab8bpa7bhdsu0grjla.xn--p1ai/ http://xn--24-6kcmeed6cjibdagww6c8dvc.xn--p1ai/ Hello bro!301 Moved Permanently!.. http://www.google.com.my/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ http://images.google.cat/url?q=https://seo-head.ru/ http://cse.google.com.sv/url?q=https://seo-head.ru/ http://cse.google.gy/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ http://cse.google.lv/url?q=https://seo-head.ru/ http://cse.google.ne/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ http://www.google.co.ma/url?q=https://seo-dreams.ru/ http://cse.google.td/url?q=https://seo-head.ru/ http://cse.google.com.sl/url?q=https://seo-head.ru/ http://www.google.co.za/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ http://images.google.sm/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ https://maps.google.cf/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ http://cse.google.ki/url?q=https://seo-head.ru/ http://www.google.com.ng/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ http://www.google.co.th/url?q=https://seo-head.ru/ http://www.google.com.lb/url?q=https://seo-dreams.ru/ http://images.google.gm/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ http://cse.google.nr/url?q=https://seo-dreams.ru/ http://cse.google.com.pr/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ https://www.google.bt/url?q=https://seo-head.ru/ http://www.google.com.fj/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ http://cse.google.gl/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ http://maps.google.com.qa/url?q=https://seo-audit-sait.ru/ http://www.google.cv/url?q=https://seo-head.ru/ http://www.google.com.bd/url?q=https://seo-audit-sait.ru/

...
Soundeffectslgem

free sound effects https://sounddeffects.com

...
RingtonesDumpAxoxy

funny ringtones https://downloadfreeringtoness.com/funny-ringtones

...
bestringtonessKib

best ringtones https://ringtonessbase.com

...
DinosaurlCoure

dino game free https://chromedinos.com

...
Fapexpads

Qualitatively, DR can be defined as an unsatisfactory rate of diuresis natriuresis despite an adequate diuretic regimen 8, These defining aspects of DR are subjective, interdependent, and problematic to measure 9 buy priligy australia In contrast, NKCC1 mRNA was detected only in the P12 group 10 of 10 that comprised nine neurons, the E Gly of which was more negative than V rest Fig

...
Uningpild

louer levitra en ligne Clinical Cancer Advances 2016 represents and acknowledges the collective wisdom that has made progress against cancer possible

...
nedeMoozy

Arthur ZXpuDaxcTdVWwhXBTtN 5 28 2022 cialis and priligy 2008 Feb; 50 1 81 4

...
Maydaygax

The ranked gene set enrichment analysis GSEA allowed for an unbiased assessment of pathways that correlated with the clinical outcomes buy cialis 5mg This may involve waiting for a puppy for several months

...
Deftdiess

MCF 7aro cells were cultured in phenol red free culture medium containing 10 charcoal dextran treated fetal bovine serum for 3 days to eliminate the estrogen like effect of phenol red and the influence of steroid hormones in regular fetal bovine serum levitra mode emploi 7 of the patients in the high risk group developed LRR chest wall recurrence, 55

...
Cecila

coursework and research coursework science coursework upm coursework and thesis

...
Bert

coursework report example coursework umich stats coursework jelentése coursework vs thesis

...
Hamish

coursework requirements coursework in marketing coursework masters meaning coursework

...
Lizette

coursework lincoln coursework in area of expertise coursework at university coursework only degree

...
Hung

differential equations coursework coursework or course works coursework at a college or university coursework and research difference

...
Squancy

In such cases, a complete ocular examination should be performed kopa lasix

...
Morris

coursework template coursework title page coursework utd coursework calculator

...
Enemexept

Donovan, USA 2022 05 29 08 06 07 clomid calculator

...
orikige

doxycycline and birth control 2017 Jul 1; 58 1 17 41

...
Scieste

5 or 5 mg is added for the last 10 to 14 days of estrogen therapy osteoporosis tamoxifen

...
Ornadia

I did a bottle of this a month ago priligy and viagra combination

Leave a Reply

Your email address will not be published.

सम्बन्धित खबरहरु

हाम्रो शरीरको ६० प्रतिशतभन्दा बढी भाग पानीले बनेको हुन्छ । पानी बिना जीवन छैन। शरीरमा पर्याप्त मात्रामा पानी भएको कारणले

आज हामी तपाईँलाई एउटा यस्तो अदालतको बारेमा बताउन गइरहेका छौँ, जहाँ मानिस होइन भूतलाई सजाय हुन्छ । तपाईँले संसारका यस्ता

लगातार चार कारोबार दिन घटेपनि बुधबार सेयर बजार ४.९७ अंकले बढेको छ। आज नेप्से परिसूचक ४.९७ प्रतिशतले बढेर २११६.६५ बिन्दुमा

नङको सौन्दर्य बढाउन महिलाहरूले विभिन्न प्रकारका नेल पेन्टको प्रयोग गर्छन् । यसले हातको सौन्दर्य मात्र बढाउँदैन, तपाईँको समग्र लुक सुधार्न

Suggested