दशैंमा पूजिने नवदुर्गाका नौ रुप

असोजको शुक्ल प्रतिपदाका दिनदेखि दुर्गादेवी अर्थात नौदेवीको पूजा सुरु भएर पूर्णिमा (कोजाग्रत) सम्म रहन्छ । ९ दिनलाई नवरात्री भनिन्छ । नवरात्रीमा नौ दिनसम्म दुर्गा देवीको नौवटा स्वरूपको पूजा आराधना गरिन्छ । शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चन्द्रघण्टा, कुष्माण्डा, स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्री, महागौरी र सिद्धिधात्रि दुर्गाका नौ रुप हुन् ।

शैलपुत्री

दुर्गाको पहिलो रूप शैलपुत्री हो । घटस्थापनाको दिन यी देवीको पूजा, आराधना गरी नवरात्री सुरु हुन्छ । यसै दिन जमरा राखिन्छ । पर्वतराज हिमालयकी छोरीका रुपमा जन्मिएकाले यिनलाई शैलपुत्री भनिएको हो । वृषारुढा वा वृषभ (गोरु) यिनको वाहन हो भने दायाँ हातमा त्रिशुल, बायाँ हातमा कमल बोकेकी हुन्छिन् । दैत्यराज र शुम्भ र उसको भई निशुम्भले यौन हिंसा गर्न चाहेपछि यी देवीले उनीहरुलाई बध गरेकी थिइन् । यी त्यसैले यी देवीको पूजा गर्दा पहेँलो बस्त्र धारण गर्नुपर्ने मान्यता छ । शैलपुत्रीकोे आराधना गर्नाले रोगबाट मुक्ति मिल्ने धार्मिक विश्वास छ ।

ब्रह्मचारिणी

नवरात्रीको दोस्रो दिन बह्मचारिणीको पूजा–अर्चना गरिन्छ । ब्रह्मको अर्थ हुन्छ, तपस्या र चारिणीको अर्थ आचरण गर्ने । भगवान् शिवसँग विवाह गर्नुअघि पार्वती ब्रह्मचर्यमा रहेकीले उनको नाम ब्रह्मचारिणी रहेको हो । ब्रह्मचारिणी देवीलाई हरियो रंग प्रिय भएकाले उनको पूजा गर्दा हरियो वस्त्र लगाएर हरियै फूलपातीले पूजा गर्नुपर्ने मान्यता छ । यी देवीको पुजा, आराधाना गरेमा लामो आयु प्राप्त हुन्छ ।

चन्द्रघण्टा

चन्द्रघण्टा नामले प्रशिद्ध देवीको यो स्वरुपबाट दैत्यहरू सबैभन्दा बढी त्रस्त भएकाले उनको नाम चन्द्रघण्टा रहन गएको हो । नवरात्रको तेस्रो दिन गरिने चन्द्रघण्टा देवी सतत र निरन्तरको प्रयासपछि सफलता पाइन्छ भन्ने कुराको प्रतीक हुन् । यी देवीको पूजा गर्दा रंगीचंगी वस्त्र धारण गर्नुपर्ने तथा १ सय ८ थरीका फूल प्रयोग गर्नुपर्ने मान्यता छ । मरत्तकमा घण्टाको आकारमा आधा चन्द्रमा, १० वटा हात, प्रत्येक हातमा अस्त्र–शस्त्र, देवीको रूप परम् शान्तिदायक र कल्याणी छ, भने दूध र दूधबाट बनेका चीजहरू भोग गरिन्छ । जसले गर्दा दुःख नाश हुने गर्दछ ।

कुष्माण्डा

सूर्यको झैं तेज अनि आठ हात भएकी, रगतले भरिएका दुई कलश धारण गरेकी देवी कुष्माण्डा अनाहक अरूको जीवन लिनु हुन्न तर शत्रुलाई त्यसै छाड्नु हुँदैन भन्ने कुराको प्रतीक हुन् । नवरात्रको चौथो दिन पूजा गरिने यी देवीको अट्टहासमा ब्रह्माण्डको उत्पति र विनाश हुने भएकाले यी देवीलाई कुष्माण्डा भनिएको हो । देवी कुष्माण्डाको पूजा गर्दा सुन्तला रंगको वस्त्र धारण गर्नुपर्छ भने सुन्तला रंगकै फूल प्रयोग गर्नुपर्छ । आठवटा हात, सातवटा हातमा कमण्डलु, धनुष, वाण, कमलको फूल, अमृतले भरिएको कलश, चक्र र गधा लिएकी यी देवीको पुजा आरधाना गरेमा बुद्धिको विकास हुन्छ भन्ने मान्यता छ ।

स्कन्दमाता

नवरात्रिको पाँचौँ दिन स्कन्दकुमाताको पुजा गरिन्छ । यी देवीको वाहन सिंह र भोग केरा लगाइन्छ । स्कन्दमाता कुमार कार्तिकेयकी आमा हुन् । पाँचौं दिन पूजा गरिने यी देवी सन्तानलाई कसरी पालनपोषण गर्ने भन्ने कुराको प्रतीक मानिन्छिन् । यी देवीको पूजा गर्दा सेतो वस्त्र धारण गर्नुपर्छ भने फूल पनि सेतै रंगको खासगरी कमलको फूल प्रयोग गरिन्छ । जसले गर्दा ज्ञानी भइने प्रचलन छ

कात्यायनी

छैटौं दिन पूजा गरिने देवीको नाम कात्यायनी हो । महर्षि कात्यायनको आग्रहमा देवीले महर्षि कात्यायनकी छोरीका रूपमा जन्म लिएकीले यी देवीको नाम कात्यायनी रहन गएको हो । महिषासुरको वध गरेकीले यिन देवीलाई महिषासुरमर्दिनी पनि भनिन्छ । यी देवीको प्रिय रंग रातो हो त्यसैले मानिसहरू यी देवीलाई बली चढाउँछन् । कात्यायनीको पूजा गर्दा पनि रातै रंग प्रयोग गर्नुपर्ने मान्यता छ । राम्रो पति पाउने इच्छा राख्नेले कत्यायनीको पूजा र व्रत बस्छन् । मह चढाइन्छ, उपासना गर्दा भक्तले सजिलै अर्थ, धर्म, काम र मोक्ष प्राप्त गर्न सक्छन् भन्ने विश्वास छ ।

कालरात्री

कालो वर्ण भएकी देवीको सर्वाधिक भयानक स्वरुप कालरात्रीको पूजा नवरात्रको सातौं दिन गरिन्छ । नकारात्मक ऊर्जा विनाश गर्ने यी देवी अन्याय विरूद्ध प्रतिकारको प्रतीक हुन् । यी देवीको पूजा गर्दा नीलो रंगको वस्त्र धारण गरेर निलै रंगको फूल प्रयोग गर्नुपर्ने मान्यता छ । तीनवटा आँखा, शरीरका अंग एकदमै काला, सख्खरको नैवेद्य र दान गरिन्छ भने यस दिनलाई फूलपाती पनि भनिन्छ ।

महागौरी

देवीको आठौं स्वरुप महागौरीको पूजा महाअष्टमीका दिन गरिन्छ । भगवान् शिवकी प्रिया यी देवीको पूजा गर्दा गुलाफी रंगको वस्त्र धारण गर्नुपर्ने मान्यता छ । यी देवी अलौकिक सौन्दर्यकी स्वामिनी पनि हुन् । शिवलाई पतिको रूपमा पाउन महागौरीले कठोर तपस्या गरिन् । यिनको उपासनाले सबै पापबाट मुक्ति पाइने विश्वास छ । यस दिन हातहतियार र अन्य सामानको पनि पूजा गरिन्छ ।

सिद्धिधात्री

नवरात्रको नवौ तथा अन्तिम दिन पूजा गरिने देवीको स्वरुपलाई सिद्धिदात्री भनिन्छ । यी देवीले भक्तजनलाई चिताएको फल दिने भएकीले उनलाई सिद्धिदात्री भनिएको हो । देवी सिद्धिदात्रीको पूजा गर्दा बैजनी रंगको वस्त्र धारण गर्नुपर्ने र बैजनी तथा निलो रंगका फूलहरू प्रयोग गर्नुपर्ने मान्यता छ । नवरात्री पूजाको नवौँ दिन सिद्धिधात्रीको उपासना गर्नाले सबै सिद्धि प्राप्त हुन्छ । यिनैको कृपाले महादेवको आधा शरीर देवीको भएको थियो । यी देवीको आराधनाले जीवनमा सुख–शान्ति प्राप्त हुन्छ ।

यो पनि पढ्नुहोस् :
दशैंलाई नयाँ नोट असोज ४ देखि, एकजनाले कतिसम्म साट्न पाइन्छ ?
आज घटस्थापना– यसरी राख्नुहोस् जमरा, यस्तो छ जमराको महत्व ?
चन्द्रागिरि केबुलकार दशैं, तिहारमा पनि खुल्ने
दसैँका साइत सार्वजनिक, टिकाको शुभ साइत १०ः०२ बजे
दसैंमा दुई पाङ्ग्रे किन्ने कि चार ? सुनको एक्कादेखि गाडीसम्म उपहारमै