सन्दर्भ : विश्व उच्च रक्तचाप दिवस

यस्ता हुन्छन् उच्च रक्तचापको लक्षण, कसरी बच्ने ?



डा. अनिल भट्टराई, मुटु रोग विशेषज्ञ

उच्च रक्तचाप अहिले धेरैमा देखिरहेको समस्या हो । विभिन्न कारणले गर्दा यो समस्या डरलाग्दो रुपमा बढ्न थालेको छ । यो बढ्नुमा विभिन्न कारक तत्व रहन्छन् ।

नेपाल स्टेप्स सर्वे २०१९ का अनुसार २४.५ प्रतिशत नेपाली उच्च रक्तचापबाट ग्रसित छन् । जसमध्ये २९.८ प्रतिशत पुरुष छन् भने १९.७ प्रतिशत महिलमा उच्च रक्तचापको समस्या छ ।

किन बढ्छ रक्तचाप ? यसका लक्षणहरु के के हुन् ? यसबाट बच्ने उपायहरु के–के हुन् ? र यसबाट कसरी बच्न सकिन्छ भन्ने बारे मुटुरोग विशेषज्ञ डा. अनिल भट्टराईको सुझाव यस्तो छ :

किन बढ्छ रक्तचाप ?

अधिकांश मानिसलाई बढ्दो उमेरसँगै उच्च रक्तचापको समस्या देखिने गर्छ । यस्तै, मिर्गौला सम्बन्धी रोग, हर्मोनको गडबढ वा लामो समस्यसम्म स्टेरोइड जस्ता औषधिको सेवन गर्नाले पनि रक्तचाप बढ्न थाल्छ । कतिपय युवापुस्तामा खानपानको असन्तुलन, तनाव जस्ता कारणले रक्तचाप बढीरहेको छ । तर, यसलाई भने सन्तुलनमा ल्याउन सकिन्छ ।

रक्तचाप बढेको कसरी थाहा पाउने ?

उच्च रक्तचाप बढे नबढेको कुरा जाँचेरमात्र थाहा हुन्छ । यसको लक्षणमा भर पर्नु हुँदैन । किनकि उच्च रक्तचापको कुनै पनि लक्षण नहुन सक्छ । ३० वर्ष उमेर काटिसकेका स्वस्थ व्यक्तिले कम्तिमा वर्षको १ पटक रक्तचाप नाप्नु आवश्यक हुन्छ । उच्च रक्तचाप उत्पन्न गराउने कारक तत्वहरुको जोखिममा रहेका व्यक्तिहरुले कम्तिमा ३ महिनामा १ पटक रक्तचाप जँचाउनु आवश्यक हुन्छ ।

रक्तचापका लक्षण

अधिकांशमा उच्च रक्तचापको लक्षण देखा पर्दैनन् । तर, शरीरभित्र असर पुर्याइरहेको हुन्छ । थोरै प्रतिशतमा भने रिंगटा लाग्ने, चिढचिढापन हुने, मुटुको धड्कन र नाडीको गति बढ्ने, छाती दुख्ने, दम फुल्ने, नाकबाट रगत आउने जस्ता लक्षण देखिन्छन् । त्यस्तै, कतिपयमा सास फेर्न गाह्रो हुने, नाकबाट रगत बग्ने र बेहोस हुने जस्ता लक्षण देखापर्छन् ।

यसकारण बढ्छ रक्तचाप

अव्यवस्थित जीवनशैली

अव्यवस्थित जीवनशैली, अस्वस्थ खानपान, तनावयुक्त वातावरण तथा स्वास्थ्यप्रतिको बेवास्ता जस्ता कारणले रक्तचाप बढ्छ ।

नसा साँघुरिए वा कडा भएमा

कुनै बच्चामा जन्मजात नै नसा साँघुरो हुने समस्या भएमा उच्च रक्तचापको समस्या हुने गर्छ । त्यस्तै रक्तनली कडा भएर साँघुरो भएमा पनि यसको जोखिम हुन्छ ।

कालेस्ट्रोल बढेमा

रक्तनली भित्र बोसो वा कोलेस्ट्रोलको मात्रा नियन्त्रण गर्न नसकेमा पनि रक्तचाप बढ्छ । खानामा नुनको बढी प्रयोग, मसालेदार खानेकुरा, मासु वा बोसोजन्य पदार्थ तथा चिल्लो, अमिलो र पिरो बढी खानाले पनि रक्तचाप बढ्ने खतरा हुन्छ । त्यस्तै, पौष्टिक आहार कम खाने मानिसमा पनि यसको जोखिम उच्च रहन्छ ।

धुम्रपान-मद्यपान सेवन

धुम्रपान–मध्यपान गर्ने मानिसमा उच्च रक्तचाप हुने सम्भावना धेरै हुन्छ । साथै, अत्याधिक चिया कफीको सेवनले पनि रक्तचाप बढाउँछ ।

मोटोपना

तौल नियन्त्रण गर्न नसकेमा अर्थात् मोटोपनाको समस्या भएका मानिसमा पनि यसको जोखिम रहन्छ । त्यस्तै, अनिद्रा, मुटुसम्बन्धी रोग, हार्मोनमा गडबढी र लामो समयसम्म औषधिको सेवन गर्नु पनि रक्तचापका कारण हुन् । यसका साथै, मिर्गाैला, कलेजो, रगत तथा फोक्सोसम्बन्धी रोगका कारण पनि रक्तचाप बढ्ने गर्छ ।

वंशाणुगत

वंशाणुगत कारण पनि रक्तचाप गढबढ हुन सक्छ । यदि परिवारका सदस्य (बाबु, आमा, हजुरबुबा हजुरआमा) मा ब्लड प्रेसर छ भने पनि सन्तानमा यो समस्या देखिन सक्छ ।

कसरी बच्ने ?

– दैनिक खानामा हरियो तरकारी, सलाद, फलफुल खाने ।

– आवश्यक कसरत, योग अनिवार्य गर्ने

– शरीरको तौल बढ्न नदिने

– तनाव नलिने

– धुम्रपान, मद्यपान नगर्ने

– पानी प्रशस्त पिउने

– शारीरिक तथा मानसिक आराम गर्ने

– नुन बढी भएका र चिल्ला खाना कम खाने

– समय–समयमा ब्लड प्रेसर जाँच गर्ने

– बर्षमा २ पटक सुगर, क्लोस्ट्रोल, मृर्गौला जाँच, इसिजी लगायतका जाँच गर्ने

(डा. भट्टराईसँगको कुराकानीमा आधारित । )



Leave a Reply

Your email address will not be published.

सम्बन्धित खबरहरु

धेरैको बानी हुन्छ कि उठ्ने बित्तिकै सबैभन्दा पहिले चिया वा कफी पिउने। धेरै मानिसहरू आफूलाई ताजा बनाउन खाली पेटमा चिया

मानव सभ्यताको विकास करोडौँ वर्ष पुरानो हो। आज तपाईँ हामीले देखेको सभ्यता धेरै प्रगतिशील र उन्नत छ, तर करोडौँ वर्ष

साताको पहिलो कारोबार दिन आइतबार सेयर बजार ३२.४३ अंकले बढेको छ। आज नेप्से परिसूचक १.६८ प्रतिशतले बढेर १९६५.९८ बिन्दुमा पुगेर

बेसार स्वास्थ्यका साथै छालाको लागि पनि निकै लाभदायक हुन्छ । अनुहारको सुन्दरता बढाउन बेसारको प्रयोग गर्न सकिन्छ । यसले छालाको

Suggested