विश्व बाघ दिवस : अब चाँही बाघ संरक्षणका लागि कदम चाल्ने समय आयो है ! (फोटो फिचर)

प्रकृतिको सुन्दर प्राणी मध्येको एक बाघको संरक्षण र यसको महत्त्वबारे जनचेतना फैलाउने उद्देश्यले हरेक वर्ष जुलाई २९ का दिनलाई ‘बाघ दिवस’ का रूपमा मनाइन्छ । सन् २०२४ लाई ‘कल फर एक्सन’ अर्थात् अब चाँही बाघ संरक्षणका लागि कदम चाल्ने समय आयो भन्ने नाराका साथ यो दिवस मनाइदै छ । सन् २०१० मा रुसको सेन्ट पिटर्सवर्गमा सम्पन्न विश्व बाघ सम्मेलनले हरेक वर्ष २९ जुलाईका दिनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बाघ दिवस मनाउने घोषणा गरेअनुरुप आज नेपालमा पनि यो दिवस मनाइदैछ । यस दिन बाघको संरक्षणार्थ उनीहरूको बास स्थलको संरक्षण, बाघको सङ्ख्यामा आएको ह्रासबारे जनचेतना वृद्धि, उनीहरूको संरक्षणका मुद्दाहरूको उठानका साथै बाघ संरक्षणमा भएका प्रयासहरूको सराहना र प्रोत्साहन गरी यो दिवस मनाइन्छ ।

पाटे बाघ विश्वका १३ देशमा पाइन्छन् । सेन्टपिटर्स सम्मेलनले बाघको संख्या सन् २०२२ सम्ममा दोब्बर बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको थियो । यसै अनुरुप नेपाललाई पनि सन् २००९ को गणनाअनुसार तत्कालीन बाघको संख्या १ सय २१ लाई बढाएर दोब्बर पु¥याउने चुनौती थियो । सन् २०२२ मा गरिएको राष्ट्रिय बाघ गणनाअनुसार नेपालमा हाल बाघको संख्या प्रतिबद्धता गरिएको भन्दा झण्डै तेब्बर ३ सय ५५ पुगेको छ । यसका लागि नेपाल सरकार, सरोकारवाला निकाय र डब्लु डब्लु एफ नेपालले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए । पछिल्लो गणनाअनुसार बाघको संख्या चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा १ सय २८ वटा, बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा १ सय २५, बाँकेमा २५, पर्सामा ४१ र शुक्लाफाँटामा ३६ पाइएको विभागको तथ्यांक छ ।

नेपालले विसं २०६७ देखि बाघ दिवस मनाउँदै राष्ट्रियस्तरमा बाघ गणनासमेत गर्दै आएको छ । नेपालमा बाघको संख्या सन् १९९५ मा ९८, सन् २००० मा १०९, सन् २००५ मा १ सय २६, सन् २००९ मा १ सय २१, सन् २०१३ मा १ सय ९८ रहेको तथ्यांक छ । सन् २०१८ मा गरिएको गणनाअनुसार बाघको संख्या बढेर २ सय ३५ पुगेको थियो । नेपाल बाहेक भारत, चीन, भुटान, रुस, बङ्गलादेश, भियतनाम, म्यानमार, मलेसिया, इन्डोनेसिया, थाइल्यान्ड र लाओसमा पाटे बाघ पाइन्छन् । विश्वभर सन् १९०० सम्म एक लाखको हाराहारीमा बाघको संख्या रहेको अनुमान थियो । त्यो संख्या सन् २०१० मा घटेर तीन हजार दुई सयमा सीमित भएको थियो । त्यसपछिका भएका संंरक्षणका प्रयासले २०२३ मा बाघको संख्या विश्वभर ५ हजार ५ सय ७४ पुगको तथ्यांक छ ।

बाघलाई संसारभर प्रतिकात्मक प्राणीको रूपमा लिने गरिन्छ । प्राकृतिक सम्पदाको रूपमा रहेको बाघलाई सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक दृष्टिकोणले पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । हाम्रो जैविक प्रणालीलाई सन्तुलनमा राख्न पनि यसले योगदान पु¥याउँछ । खाद्य शृङ्खलामा बाघ मुख्य सिकारी जनावर भएका कारणले जनावरलाई नियन्त्रणमा राखी वातावरण सन्तुलनमा यसको उल्लेखनीय योगदान हुन्छ । बाघलाई संरक्षण गर्दा हामीले वन जङ्गलको पनि संरक्षण गरिरहेका हुन्छौँ । मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व रोकथामका लागि जंगल वरपरका समुदायलाई जंगल नपस्ने गरी जीविकोपार्जनको विकल्प गर्नु आवश्वक छ ।

चितवन सौराहाका वाइल्डलाइफ फोटोग्राफर तथा मेरोलाइफस्टाइल प्रतिनिधि मिलन तामाङले खिचेका बाघका केही सुन्दर तस्बिरहरु ।