के चाहिन्छ ! सगरमाथा चढ्न ?

फूर्बा तेन्जिङ शेर्पा, सगरमाथा आरोही

मलाई धेरैले गर्ने प्रश्न हो, ‘सगरमाथा चढ्न के चाहिन्छ’ ?

र, मैले सवैलाई दिने एउटै जवाफ हो– ‘ उद्धेश्य, धैर्यता, फिजिकल्ली–मेन्टल्ली ‘कन्फिडेन्स्’ र पैसा नै हो । १४ पटक सगरमाथा चढ्दा र चढाउँदाको अनुभव हो, यो मेरो ।

सगरमाथाको सफल आरोहण गर्न सवैभन्दा पहिला राम्रो कम्पनी, गाइड र आरोही शेर्पालाई छान्नुपर्छ । कम्पनी छनौट गरेपछि उसैले ‘ट्रेनिङ’ दिन्छ । ‘ट्रेनिङ’ कै सिलसिलामा ६ हजार मिटरसम्मका हिमाल पनि चढाउँछ । शारीरिक र मानसिक आत्मबल बढाउनु यो ‘ट्रेनिङ’को मुल उद्धेश्य हुनेछ ।

लगभग एक महिना लाग्ने यस्तो ‘ट्रेनिङ’कालागि सवैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा धैर्यता र लगनशिलता हो । धैर्यता नभएकाहरु वीचैवाट भागेका धेरै उदाहरण छन् मसँग ।

‘ट्रेनिङ’मा के हुन्छ ?

हिमाल चढ्ने ‘ट्रेनिङ’मा सिक्ने कुरा धेरै छन् । उता जानुअघि काठमाडौंमा ‘रक क्लाइमिङ’ सिकाइन्छ । डोरी कसरी गाँठो पार्ने ? सम्पूर्ण रुपमा कसरी ‘मेनेज’ गर्ने डोरी देखि लिएर ‘हाइ अल्टिच्यूट’वाट कसरी जोगिने भन्ने सम्मका कुरा ‘ट्रेनिङ’का विषय हुन्छन् ।

सधैं ब्यायम गर्ने, कुद्ने, ‘हाइकिङ’गर्ने तथा जवानलाई धेरै सजिलो हुन्छ, ‘ट्रेनिङ’मा । लगभग ८ केजी जति भारी बोकेर हिमाल चढ्नु पर्ने भएकाले यसको पनि तयारी अनिवार्य नै छ ।

नितान्त पर्सनल सामग्री जस्तो, चस्मा, पञ्जा, सक्स, मेडिकल फस्टएड, चकलेट–बिस्कुट, दुई-तीन लिटर पानी (इनर्जी पार्ट) लगायतको वजन ५ केजी जति हुन्छ । ‘लाष्ट मिसन’मा पुग्ने वेलामा ३ केजी जति अक्सिजन आफैंले बोक्नु पर्छ । ढिलो हिड्नेलाई तीन केजी अक्सिजनले पनि नपुग्न सक्छ । शेर्पाले त ३० केजीभन्दा बढी नै बोकेर चढिरहेका हुन्छन् ।

अरु आरोहीहरुले पनि ८ केजीजति भारी बोकेर हिमाल चढ्न सक्ने बनाउनु ‘ट्रेनिङ’को मुल उद्धेश्य हो ।

प्रायः एक महिनामा सकिन्छ, ‘ट्रेनिङ’ । धेरै समय लगायो भने नभ्याउन पनि सकिन्छ । किनभने सगरमाथा चढ्ने स्वीकृति लिएको ७५ दिनभित्र चढिसक्नु पर्छ । सामान्यतया ४५–५० दिनमा सकिन्छ पनि । खासगरेर आरोही अनुसार गर्न सकिन्छ, समयको लेखाजोखा ।

मेरो टिममा सहभागि हुने आरोहीहरुलाई दोलखाको ‘रोल्बालिङ’ क्षेत्रमा ट्रेनिङ दिने गर्छु । ट्रेनिङका लागि यो ठाउँ निकै उपयुक्त समेत छ । ट्रेनिङको समयमा कुनै किसिमको आपतकालिन उद्धार गर्नु परेमा राजधानीवाट सबैभन्दा नजिक यही क्षेत्र पर्छ । यो क्षेत्रमा ट्रेनिङको समयमा लाग्ने खर्च अन्य क्षेत्रको भन्दा कम पनि रहेको छ । यस्तै यो क्षेत्रमा ट्रेनिङ गर्दा आरोहीले ४ हजार देखि ७ हजार मिटरका हिमालहरु समेत आरोहण गरेर अभ्यास गर्न सक्छन् ।

रोल्वालिङ क्षेत्र प्राकृतिक रुपमा सौन्दर्यले भरिपूर्ण छ । यहाँ रहेको छोरोल्पा ताल, दुध पोखरी, रोल्वालिङ भ्याली, हाईपासको यात्राले आरोहीलाई रोमाञ्चकता दिलाउछ भने यहाँको आतिथ्यताले उनीहरुलाई झनै मोहित समेत बनाउछ ।

खर्चको पाटो

‘हिमाल चढ्न कति खर्च लाग्छ’ ? भन्ने प्रश्न पनि धेरैले गर्छन् । लाग्ने खर्च भनेको सरकारले लिने ‘रोयल्टी’ पहिलो हो । त्यसपछि आरोहणको सम्पूर्ण बन्दोबस्त मिलाउने कम्पनीले लिने शुल्क अर्को पाटो छ । त्यसैगरी तेस्रो शीर्षक चाहिँ चढ्दा लगाउने ‘ड्रेसअप’ र ‘इक्यूपमेन्ट’ हो ।

खर्च नं १

सरकारले विदेशी नागरिकलाई ११ हजार डलर (लगभग साढे १२ लाख रुपैयाँ) र स्वदेशीलाई ७५ हजार रुपैयाँ ‘रोयल्टी’ लिन्छ । यसवापत सरकारले के गर्छ भन्ने प्रश्न गर्नुभयो भने जवाफ केही छैन । उल्टै सरकारले एकजना ‘लियोजन अफिसर’ को भारी पनि बोकाउँछ । उसलाई लाग्ने ३ देखि ४ लाख रुपैयाँको खर्च पनि एजेन्सी मार्फत आरोहीले नै ब्योहर्नु पर्छ ।

यो वाहेक प्रत्येक आरोहीले आईसफल फी ६ सय डलर, रोप फिक्सिङ फी २५० डलर, शेर्पा ईन्स्युरेन्स २२५, हेलिकोप्टर रेस्क्यू ७५० डलर पनि तिर्नु पर्छ । यो शुल्क तिरेपछि बल्ल आरोहणको अनुमति सरकारले दिन्छ ।

खर्च नं २

हिमाल आरोहण गराउने एजेन्सी दर्ताको हिसावमा त हजारौं छन् । त्यसमध्ये विश्वसनीय र सक्रिय एजेन्सीको संख्या बढीमा १५ वटा होला । यी मध्येपनि कतिपयले १२–१५ लाखमा चढाउँदै आएका छन् भने कतिपयले ५० लाखसम्म लिन्छन् ।

एजेन्सीलाई तिरिने ४५ लाख रुपैंयामा आरोहणको अनुमति, आरोहीको यातायात, आरोहणको अवधिमा गरिने खानपिन, बसोबास लगायत आरोहणको समयमा लाग्ने अक्सिजन र आरोहणमा सहभागि हुने शेर्पाको शुल्क समेत रहन्छ ।

मेरो जस्तो कम्पनीले नेपाली नागरिकलाई २५ देखि ३० लाख रुपैंया र बिदेशी नागरिकलाई ४५ लाख रुपैंयामा ‘ट्रेनिङ’ गराएर सगरमाथाको सफल आरोहण गराएर फर्काउँछ । कम्पनी पनि ‘ह्याप्पी’, आरोही पनि ‘ह्याप्पी’ । कम्पनीको मुल उद्धेश्य यस्तो हुनुपर्छ । हाम्रो लागि आरोहीको सुरक्षा र सन्तुष्टि नै पहिलो धर्म र पहिलो प्राथमिकता हो ।

टोली सानो भयो भने खर्च बढ्न सक्छ । टोली ठूलो भयो भने खर्च बच्न सक्छ । बढीमा १५ जनासम्मको टोलीले स्वीकृति पाउँछ ।

खर्च नं ३

ब्यक्तिगत ‘ड्रेसअप’ र ‘इक्यूपमेन्ट’मा पनि ठूलै खर्च निस्कन्छ । यो शीर्षकले १० लाखजति भेट्छ । किनभने यसमा कम्प्रमाइज नगरेकै राम्रो । ज्यान जोगाउने, अंगहरु जोगाउने वा संभावित विभिन्न किसिमका दुर्घटनावाट जोगाउने बस्तु हुन् यी ।

एजेन्सीलाई दिने रकम चढ्नुअघि नै दिइसक्नु पर्छ । त्यसमा उधारो चल्दैन ।

सामान्यतया हिमाल चढ्नेले ४०–४५ लाख रुपैयाँसम्मको जोहो गर्नुपर्छ । ‘इन्स्यूरेन्स’ हुन्छ । तर, एजेन्सी र गाइडले तयार गरेको ‘इथिक्स’ नमान्नेहरुलाई ‘इन्स्यूरेन्स’ले छुँदैन ।

१० लाखमा आरोहण गराउँछु भन्ने कम्पनी पनि छन् । तर, मुल कुरो पैसा मात्र पनि होइन । त्यो कम्पनीको ‘ट्रयाक रेकर्ड’ बुझ्नु पर्छ । शेर्पा (गाइड) राम्रो हुनुपर्छ । लफडावाला कम्पनी पनि छन् । ‘क्लाइन्ट’ले विभिन्न ढंगले ‘ब्ल्याकमेलिङ’ गरेर धुत्ने कम्पनीसँग होसियार हुनुपर्छ ।

छोटकरीमा भन्दा हिमाल चढ्न चाहिने मुल गुण ‘पूर्ण अनुशासन, दृढता र पैसाको जोहो’ नै हो ।

(सगरमाथाको १४ औं पटक सफल आरोहण गरेका फूर्वा तेन्जिङ शेर्पासंग गरिएको कुराकानीको सम्पादित अंश)