विश्वमा वर्षेनी १ करोड ३० लाखलाई पक्षघात

नेपालमा विश्व पक्षघात दिवस मनाइएको छ । ग्राण्डी इन्टरनेशनल अस्पताल, नेशनल न्युरो सेन्टर र नेपाल स्ट्रोक एशोसिएसनको संयुक्त आयोजनामा ‘मिनेट्स क्यान सेफ लाइफ’ भन्ने नाराका साथ दिवस मनाइएको हो । ग्राण्डी अस्पतालमा भएको कार्यक्रममा अस्पतालकी प्रमुख कार्यकारी अधिकृत डा. नोनिका गोयलले पक्षघातबारे सर्वसाधारणमा लक्षण सहितको जानकारी गराएर चेतना फैलाउन आवश्यक रहेको बताइन् । ‘आमनागरिकलाई स्ट्रोकको बारे अझै पनि पूर्ण जानकार छैनन्,’ उनले भनिन्, ‘यसका बारे सचेतना फैलाउन जरुरी छ ।’

यसैगरी, नेपाल स्ट्रोक एशोसिएसनका अध्यक्ष तथा वरिष्ठ न्यूरोलोजिष्ट डा. राजु पौडेलले विश्वमा बर्षेनी १ करोड ३० लाख व्यक्तिलाई पक्षघात हुने गरेको तथ्याङ्क सार्वजनिक भएको बताए । ‘पक्षघात भएकामध्ये एक तिहाइले अकालमा ज्यान गुमाउनुपरेको छ,’ उनले भने, ‘यसलाई भयावह हुन नदिन सरकारले विशेष ध्यान दिनु जरुरी छ ।’ विश्वमा हरेक ४ जनामा १ जनालाई र ६ सेकेण्डमा १ जनालाई पक्षघातको सम्भावना रहेको डा. पौडेलको भनाई थियो । उनले नेपालजस्तो अल्पविकसित र विकासोन्मुख देशमा पक्षघातको दर बढी भएकाले सरकारले समयमै ध्यान दिनु जरुरी रहेको उल्लेख गरे ।

नेपालमा अहिले पक्षघात भएकामध्ये १० प्रतिशतको मृत्यु हुने गरेको तथ्याङ्क छ । डा. पौडेलले उच्च रक्तचाप, मधुमेह, मोटोपना, धुम्रपान, निस्क्रिय जीवनपद्धति, असन्तुलित आहार र मुटुको चाल गढबढ हुँदा पक्षघातको सम्भावना हुने भएकाले त्यसप्रति सतर्क रहन आग्रह गरे । सन्तुलन गुम्नु, अनुहार बाङ्गो हुनु, आँखाको ज्योति अचानक गुम्नु, बोली लरबराउनु, हातखुट्टा लुलो हुनु पक्षघातको लक्षण भएको र यस्ता लक्षण देखिए साढे चार घण्टाभित्रै अस्पताल पुग्न सकेमात्र उपचार सम्भव रहेको उनले बताए ।

पक्षघात हुँदा शरीरमा रगत जम्ने भएकाले रगत पातलो बनाउने औषधि प्रयोग गरेर बिरामीको उपचार गरिने र यसका अलावा बिरामीलाई फिजियोथेरापी गर्नुपर्ने समेत डा. पौडेलको भनाई थियो । स्ट्रोकको बारेमा एकदिने कार्यक्रममात्र नभएर यसबारे सचेतना अभियान नै सञ्चालन गर्नुपर्ने स्पाइनल सर्जन डा.विनोद बिजुक्छेले जोड दिए । ‘स्ट्रोक के हो, लक्षण के हुन्, कसरी बच्न सकिन्छ, यस्ता जानकारी मेडिकल भाषामा भन्दा पनि सर्वसाधारणले बुझ्ने भाषामा सचेतना फैलाउनुपर्छ,’ उनले भने ।

कार्यक्रममा न्युरो सर्जन डा. रुपेन्द्रबहादुर अधिकारी, न्युरो रेडियोलोजिष्ट डा. पारस थापा, डा. कमल थापा, डा. कृष्ण पौडेल, डा. सुशिल खनाल, डा. नीमा शेर्पा लगायतले स्ट्रोकबारे प्रस्तुति दिएका थिए । दिवसका अवसरमा काठमाडौँको महाराजगञ्जदेखि सामाखुशी चोकसम्म जनचेतनामूलक कार्यक्रमसहित पदयात्रा गरिएको थियो । कार्यक्रममा अस्पतालका चिकित्सक, नर्स, कर्मचारी, संघका पदाधिकारी एवं न्यूरो सेन्टरका कर्मचारीको सहभागिता थियो । साथै, पक्षघातसम्बन्धि जानकारी लिन सकिने ‘स्ट्रोक रिस्कोमिटर’ एप र चेतनामूलक गीत सार्वजनिक गरिएको थियो । उक्त गीत गायिका सुनिता दुलाल र गायक खेम सेन्चुरीले गाएका हुन् ।

तस्बिरहरु : अशोक गुरुङ