शारीरिक तथा मानसिक रुपमा स्वस्थ राख्ने योगका प्रकार

निकिशा बस्नेत, योग शिक्षक

भागदौडको जीन्दगीमा यदि दिनभरमा १५ मिनेट मात्र योगलाई समय दियौ भने यसबाट अनगिन्ती लाभ लिन सकिन्छ । देखावटी हाँसो खुसी त जहाँ पनि पाइन्छ, वास्तविक शान्ति, आनन्द र जीवन जिउनको लागी योग गर्नु अपरिहार्य छ ।

योगका प्रकार

राज योग

योगको अन्तिम अवस्था समाधिलाई नै राजयोग भनिन्छ । यसलाई योगको राजा पनि मानिन्छ । राज योगको आठ वटा अङ्ग छ जसकारण महर्षि पतञ्जलीले यसको नाम अष्टाङ्ग योग राखेका थिए । यो योग गर्नाले मस्तिष्क र मनको शान्ति मिल्दछ र तनावबाट मुक्त हुन सकिन्छ । राज योगका आठ प्रकारहरु यम, नियम, आसन, प्राणायम, प्रन्याहार, धारण, ध्यान र समाधि रहेका छन् ।

ज्ञान योग

ज्ञान योगलाई बुद्धिको मार्ग भनिन्छ । अधिक चिन्ता गर्ने मानिसलाई यो योग निकै फाइदा जनक छ । यसले दिमागलाई सफा राख्छ भने, शरीर र दिमागको नकारात्मक उर्जालाई पनि मुक्त गर्दछ । यस योगले स्मरण शक्ति पनि बढ्दछ ।

कर्म योग

कर्म योगको अर्थ निस्वार्थ क्रिया हो । यस प्रकारको योगको मुख्य उद्देश्य मन र हृदयलाई शुद्ध राख्नु हो । नकारात्मक उर्जा र सोचबाट छुटकारा पाउन यो योग गर्न सकिन्छ ।

भक्ति योग

भक्तिको अर्थ दिव्य प्रेम र योगको अर्थ जोड्नु हो । यसले समर्पणको भावलाई जगाउँछ । हर कोहि व्यक्ति कुनै न कुनै इश्वरलाई मानिरहेका हुन्छन् र त्यहि श्रद्धाको भावलाई भक्ति योग भनिन्छ । भक्ति योग गर्नाले मन शान्त हुन्छ ।

हठ योग

हठ शब्दको अर्थ ‘ह’ र ‘ठ’ यो दुईबाट भएको हो जसमा ‘ह’ को अर्थ सूर्य र ‘ठ’ को अर्थ चन्द्र हो । शरीरमा सूर्य (उर्जाका प्रतिक) र चन्द्र (शीतलताको प्रतिक) को शक्तिको सन्तुलित गर्नलाई गरिने योग हठ योग हो । यसको माध्यमबाट शरीरको धेरै थरि रोगबाट बच्ने शक्ति प्राप्त हुन्छ । हठ योग गर्नाले शारीरिक रुप र मानसिक रुपबाट नि शान्त मिल्छ ।

कुण्डलिनी योग

योगको अनुसार मानव शरिरमा सातवटा चक्र हुन्छ र कुन्डलिनी योगबाट नै हरेक चक्र जागृत गर्न सकिन्छ । कुन्डलिनी योगबाट सहि ढंगले शारीरिक, मानसिक र आध्यात्मिक विकास एक साथ हुन्छ ।

कुनै पनि व्यक्तिलाई सुखी एवं स्वस्थ राख्नलाई योगले निकै महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छ । युवा होस् वा वृद्ध सबैको जीवनमा योग सम्मान रुपले लाभदायक छ । नियमित योग गर्नाले धेरै फाइदा हुन्छ । त्यसैले आज विश्वभरका लगभग २ अर्बले योगलाई खास महत्व दिइरहेका छन् ।

यस्ता छन् योगका फाइदा

१. दैनिक योग गर्नाले शरीरका सबै अंगले सुचारु ढंगले कार्य गर्दछ ।

२. उच्च रक्तचाप, हृदय रोग, मधुमेह, श्वासप्रश्वास सम्बन्धि लगायतका रोगबाट मुक्त हुन सकिन्छ ।

३. मानसिक समस्या जस्तै चिन्ता, तनाब, थकाई, उदासीपन, नकारात्मक विचार हटाई शरीरलाई अलग किसिमको उर्जा प्रदान गर्छ ।

४. महिलालाई महिनावारी नियमित गर्न समेत सघाउँछ ।

५. पाचन क्षमता बढाउन सहयोग गर्दछ ।

६. मोटोपना, शरीरको अनावश्यक बोसो घटाई शरीरलाई सुन्दर र आकर्षित बनाउँछ ।

७. शरीरको हाडजोर्नी, ढाड, नसा सम्बन्धी रोग भएकालाई पनि योगले फाइदा पु¥याउँछ ।

८. नियमित योग अभ्यासले मुटु र रगतको नलीलाई सफा राख्दछ ।

९. योगले रोगप्रतिरोगात्मक क्षमताको विकास गरी शरीरलाई रोगसँग लड्ने शक्ति प्रदान गर्छ ।

१०. शरीरलाई स्फूर्ति बनाई सकारात्मक जीवन बाँच्न मद्धत गर्छ ।